Σπαζοκεφαλιές…

Το μηνιαίο περιοδικό ονομαζόταν Nature and Science, ήταν έκδοση του Αμερικανικού Μουσείου Φυσικής Ιστορίας και στη δεκαετία του 1960 παρείχε στους μαθητές αναγνώσματα και δραστηριότητες σχετικές με τον τίτλο του, ενώ κάθε τεύχος συνοδευόταν από την έκδοση για τον εκπαιδευτικό, η οποία περιείχε πρόσθετο υλικό και οδηγίες για την ένταξη του περιοδικού στη διδασκαλία.

Σε μια από τις στήλες του όμορφου αυτού περιοδικού υπήρχαν διασκεδαστικές σπαζοκεφαλιές με θέματα αντλημένα από τον Φυσικό Κόσμο, με τις οποίες ο μικρός αναγνώστης εξασκούσε την παρατηρητικότητά του και ακόνιζε ευχάριστα, τη δεξιότητά του στη λογική και στη μαθηματική σκέψη. 

Παρουσιάζουμε λοιπόν μερικές από τις σπαζοκεφαλιές αυτές, με τις οποίες ελπίζουμε πως θα διασκεδάσετε και ίσως μπείτε στον πειρασμό να τις προβάρετε στα παιδιά σας, ή στους μικρούς μαθητές σας. Παρέχουμε όμως και τις λύσεις τους, στο τέλος του άρθρου.

Θα επανέλθουμε στο περιοδικό αυτό που είναι ένας πραγματικός θησαυρός ιδεών για δραστηριότητες που μπορούν να γίνουν με απλά μέσα γύρω από τις φυσικές επιστήμες και τη Βιολογία. (Ιδού η διεύθυνσή του, για όσους επιθυμούν να ανατρέξουν στις σελίδες του) Συνέχεια ανάγνωσης «Σπαζοκεφαλιές…»

She sells seashells on the seashore…

Δεν πρέπει να υπάρχει μαθητής που στις προκαταρκτικές τάξεις των Αγγλικών να μη διδάχθηκε τον γλωσσοδέτη:

She sells seashells on the seashore,
The shells she sells are seashells, I’m sure,
For if she sells seashells on the seashore,
Then I’m sure she sells seashore shells.

Aυτός λοιπόν ο γλωσσοδέτης  προέρχεται από ένα τραγούδι που συνέγραψε το 1908 ο μουσικός Tery Sullivan, (She sells seashells), εμπνεόμενος από τη ζωή μιας Αγγλίδας συλλέκτριας απολιθωμάτων του 19ου αιώνα, η οποία αν και στερείτο οποιασδήποτε επιστημονικής κατάρτισης, ανεδείχθη σε μια κορυφαία προσωπικότητα της παλαιοντολογίας, ώστε το 2010 η Βασιλική Εταιρεία, να την συμπεριλάβει μεταξύ των 10 σημαντικότερων γυναικών επιστημόνων στη Βρετανική επιστήμη.

Η Mary Anning (1799-1847) ήταν γόνος μιας φτωχής οικογένειας του Lyme Regis, μια πόλης στις ακτές της Νότιας Βρετανίας (Dorset) που τα βράχια τους είναι πλούσια σε απολιθώματα σπονδυλωτών της Ιουρασικής περιόδου. Ο πατέρας της, που είχε ως κύριο επάγγελμα τη ξυλουργική, για να μεγαλώσει το οικογενειακό εισόδημα συνέλεγε απολιθώματα από την περιοχή και τα πωλούσε στους τουρίστες που επισκέπτονταν την παραθαλάσσια πόλη. Την τέχνη αυτή, δηλαδή της ανακάλυψης, συλλογής  και του καθαρισμού των απολιθωμάτων, την έμαθε στα παιδιά του, τη Mary και τον  αδελφό της, Joseph. Μετά όμως τον θάνατό του το 1810 (σκοτώθηκε από πτώση βράχων, στην περιοχή συλλογής των απολιθωμάτων) η οικογένεια περιήλθε σε κατάσταση ένδειας, οπότε η εντεκάχρονη Mary, υποχρεώθηκε να αναλάβει τα ηνία της οικογενειακής επιχείρησης συλλογής απολιθωμάτων.

Η Mary, αν και αυτοδίδακτη στην παλαιοντολογία, στη γεωλογία και στην εικονογραφία, ανέπτυξε τη δεξιότητα να κατανοεί τα ευρήματά της, να τα ταξινομεί, να τα περιγράφει και να τα απεικονίζει, ώστε με την πάροδο του χρόνου να γίνει ευρύτερα γνωστή στους επιστημονικούς κύκλους της εποχής της.  Στις ανασκαφικές εργασίες της πήραν μέρος εξέχουσες προσωπικότητες της επιστήμης, όπως ο Richard Owen  (ένας από τους σφοδρότερους επικριτές της Δαρβινικής θεωρίας), και ο William Buckland (υπουργός και  γεωλόγος) ενώ τα δείγματά της αγοράστηκαν από πρωτοπόρους επιστήμονες, όπως ο Γάλλος φυσιοδίφης Georges Cuvier και ο Adam Sedgwick, από τον οποίο ο Κάρολος Δαρβίνος διδάχθηκε, ως φοιτητής, τη συλλογή γεωλογικών δειγμάτων. Συνέχεια ανάγνωσης «She sells seashells on the seashore…»

Edith Wallace: Το αγνοημένο κορίτσι του δωματίου με τις μύγες

Φτάνει να πει κανείς «Το δωμάτιο με τις μύγες» για να πετάξει η σκέψη στο  εργαστήριο που οργάνωσε ο Τ. H. Morgan στο Πανεπιστήμιο Columbia αλλά και στα περίφημα  fly-boys του, τους νεαρούς φοιτητές Alfred Sturtevant, Calvin Bridges και Hermann Muller, με τους οποίους έθεσε τις βάσεις της σύγχρονης Γενετικής, αποδεικνύοντας την ορθότητα της χρωμοσωμικής θεωρίας, συμβάλλοντας στη διερεύνηση του φυλοκαθορισμού, τη μελέτη της φυλοσύνδετης κληρονομικότητας και των μεταλλάξεων, τη σύνταξη των πρώτων γενετικών χαρτών και πολλά άλλα.

Όμως από το προσκήνιο αυτής της εποποιίας επιστημονικών
επιτευγμάτων απουσιάζει ένα μέλος του εργαστηρίου, ένα fly-girl που είχε αδιαμφισβήτητη συμβολή στο έργο της ομάδας. Είναι η Edith Maynard Wallace, βιολόγος απόφοιτος του Κολλέγιο του Mt. Holyoke, και κάτοχος πτυχίου Master από το Πανεπιστήμιο Clark που άφησε τη διδασκαλία στα Κολλέγια του Ohio και του Maine, προκειμένου να αποδεχτεί την πρόταση που της έκανε στα 1908  ο Morgan-χάρη στη δεινότητά της στο σχέδιο- να ενταχθεί ως εικονογράφος στο «δωμάτιο με τις μύγες».

Η Wallace που γεννήθηκε το 1881 και απεβίωσε το 1964 συνόδευσε τον Morgan σε όλη τη διάρκεια της επιστημονικής σταδιοδρομίας του από το Columbia ως και το Caltech, από το οποίο η ίδια συνταξιοδοτήθηκε το 1944. Στο διάστημα της συνεργασίας τους, αλλά και της συνεργασίας με τα άλλα μέλη της ομάδας, έχοντας ως βιολόγος γνώση του αντικειμένου, παρήγαγε μια μεγάλη σειρά εικονογραφήσεων της Drosophila, ώστε να μπορεί να θεωρηθεί η … προσωπική ζωγράφος της μικροσκοπικής διασημότητας που κατέκτησε τα εργαστήρια Γενετικής σε όλον τον κόσμο. Τα σχέδιά της διακρίνονται για την εξαιρετική ακρίβεια, αλλά και την σαφήνεια και την λεπτότητα των γραμμών τους, που είναι σύμφυτες με το λεπτεπίλεπτο μοντέλλο της.

H Wallace ασχολήθηκε ιδιαιτέρως με τις μεταλλάξεις της Drosophila (για μερικές είχε εμπλοκή στην αναγνώρισή τους) και συνήθιζε στα σχέδιά της, με σινική μελάνη σε χαρτόνι απόχρωσης ελεφαντόδοντου, να σημειώνει την χρονολογία παραγωγής, καθώς και το όνομα του ερευνητή για λογαριασμό του οποίου τα φιλοτέχνησε. Συνέχεια ανάγνωσης «Edith Wallace: Το αγνοημένο κορίτσι του δωματίου με τις μύγες»

Ένα αξιοσημείωτο συνέδριο στην ιστορία της Γενετικής και της Εξελικτικής Βιολογίας

Υπάρχει κάποιο φιλμ στο οποίο μπορείς να δεις τον Erich Tschermak von Seysenegg, τον Theodosius Dobzhansky, τον H.J. Muller, τον Ronald A. Fisher, τον J.B.S. Haldane, τον George Ledyard Stebbins, όλους μαζί, που φτάνει να πεις το όνομά τους για να θυμηθείς ένα σημαντικό επίτευγμα της Γενετικής και της Εξελικτικής Βιολογίας;

Υπάρχει! Και είναι ένα ερασιτεχνικό φιλμ που παρουσιάζει το Πρώτο Διεθνές Συνέδριο Γενετικής, μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου πολέμου, στο οποίο οι σύνεδροι εόρτασαν τη νίκη εναντίον των δυνάμεων του Άξονα και την επανέναρξη της διεθνούς επιστημονικής συνεργασίας η οποία είχε ανασταλεί στα χρόνια του πολέμου.

Το συνέδριο αυτό που έγινε το 1948 στην Στοκχόλμη και απαθανατίστηκε από έναν νεαρό σύνεδρο, τον Nils Nybom,  ήταν επίσης ένα αποφασιστικό συνέδριο για την εδραίωση του κλάδου της Γενετικής ως κεντρικού κλάδου της Βιολογίας, αλλά και ένα συνέδριο καταδίκης του Λυσενκοϊσμού, που εκείνα τα χρόνια κυριαρχούσε στη Σοβιετική Ένωση, εδραιώνοντας μια παντελώς αβάσιμη θεωρία, και διώκοντας δεκάδες σοβιετικούς επιστήμονες που της είχαν ασκήσει κριτική. Συνέχεια ανάγνωσης «Ένα αξιοσημείωτο συνέδριο στην ιστορία της Γενετικής και της Εξελικτικής Βιολογίας»

Hatari!

Πολλοί από τους νεώτερους αναγνώστες ακόμη και αν δεν έχουν δει το Hatari, την ταινία που έχει χαρακτηριστεί ως η αληθοφανέστερη και συναρπαστικότερη ταινία για την Αφρική, δεν μπορεί, θα έχουν ακούσει το χαριτωμένο κομμάτι που έγραψε ο Henry Manchini με τίτλο: Baby Elephant Walk, για να συνοδεύσει το αδέξιο βάδισμα ενός μικρού ελέφαντα που εμφανίζεται σε μια από τις πλέον γνωστές σκηνές της.

Αυτή λοιπόν η ταινία που γύρισε πριν 55  χρόνια ο Haward Hawks,  είχε ως θέμα της την ιστορία μιας ομάδας κυνηγών που συνελάμβαναν άγρια ζώα με σκοπό την πώλησή τους στους Ζωολογικούς Κήπους και μιας φωτορεπόρτερ η οποία εντάχθηκε στην ομάδα τους για να απαθανατίσει στιγμιότυπα της δράσης της ομάδας, για λογαριασμό ενός Ζωολογικού Κήπου.  Ο επικεφαλής της ομάδας Sean Mercer, (John Wayne), στην αρχή της ταινίας παρουσιάζεται επιφυλακτικός για την εισβολή στον ανδρικό κόσμο των κυνηγών του της φωτορεπόρτερ Dallas, (Elsa Martinelli). Μετά όμως από 159 min! πυκνού κινηματογραφικού χρόνου με επικίνδυνες σκηνές στις οποίες οι ηθοποιοί αντουμπλάριστοι, εμπλέκονται στο κυνήγι των άγριων ζώων (Hatari άλλωστε στα Σουαχίλι σημαίνει κίνδυνος), υποκύπτει στα θέλγητρά της και την παντρεύεται. Συνέχεια ανάγνωσης «Hatari!»

Bill Sanderson ένας παλαιάς κοπής εικονογράφος

Στην σελίδα αρέσουν οι vintage αναπαραστάσεις της Βιολογίας και του Φυσικού Κόσμου, η παρουσίασή τους και ο σχολιασμός τους. Χρειάζεται συνεπώς να ανατρέχει συχνά στις πηγές της για να αναζητεί ό,τι ικανοποιεί την ίδια και θεωρεί πως μπορεί να αρέσει και στους αναγνώστες της.

Σε μια λοιπόν από τις γενναιόδωρες πηγές της, τα Wellcome images, το μάτι της τράβηξαν μερικά χαρακτικά που την ξάφνιασαν: Φευγαλέα της δημιουργήθηκε η εντύπωση πως ήταν προϊόντα του περασμένου, ή ακόμη και του προπερασμένου αιώνα, με την ρεαλιστική, μη αφαιρετική αποτύπωση των θεμάτων που απεικόνιζαν. Η εντύπωση όμως γρήγορα διαλύθηκε καθώς όλα τους, περιελάμβαναν την πιο μοντέρνα, και πιο εμβληματική ίσως, εικόνα του εικαστικού πολιτισμού του 20ου αιώνα: Το μοντέλλο της δίκλωνης έλικας!

Μας αρέσουν λοιπόν τα χαρακτικά αυτά για την αντίφασή τους, να παρουσιάζουν δηλαδή ένα αντικείμενο που βρίσκεται στην εμπροσθοφυλακή των σύγχρονων επιστημονικών επιτευγμάτων, όπως το DNA, με την αχλύ όμως μιας παλαιότερης αισθητικής.

Η τεχνική που χρησιμοποιήθηκε για τη δημιουργία τους ονομάζεται scratchboard, και συνίσταται στη χάραξη μιας μαύρης επιφάνειας, κάτω από την οποία υπάρχει ένα λευκό υπόστρωμα, έτσι ώστε οι λευκές γραμμές που αποκαλύπτονται να σχηματίζουν βαθμιαία την εικόνα του χαρακτικού.  Ο καλλιτέχνης που βρίσκεται πίσω από αυτά είναι ο Bill Sanderson, ένας χαράκτης και εικονογράφος με πλούσιο έργο στο οποίο περιλαμβάνεται η παραγωγή επιστημονικών  κ.ά. εικονογραφήσεων για εφημερίδες (Times),  περιοδικά (New Scientist, Fortune) και εκδοτικούς οίκους (Penguin).

Παρατηρώντας τα χαρακτικά που παραθέτουμε ο ενήμερος με τις εξελίξεις της επιστήμης αναγνώστης δεν μπορεί να μην παρατηρήσει πως παρά το ότι φιλοτεχνήθηκαν τη δεκαετία του 90 και εντεύθεν, όταν δηλαδή η Βιολογία πραγματοποιούσε το μεγάλο άλμα της στη μοριακή εποχή,  ο εικονογράφος αντιμετωπίζει, μάλλον με σκεπτικισμό την αισιοδοξία που συνόδευσε την ανακοίνωση των μεγάλων επιτευγμάτων, όπως η ολοκλήρωση της αλληλουχοποίησης του ανθρώπινου γονιδιώματος.  Και πράγματι το μόριο του DNA του Sanderson, παρουσιάζεται μεν στις θριαμβικές διαστάσεις που αναλογούν στο κορυφαίο επίτευγμα της αλληλουχοποίησής του, αλλά με την υπόμνηση μιας απειλητικής ντετερμινιστικής πρόσληψης, για την ανθρώπινη υπόσταση.

Συνέχεια ανάγνωσης «Bill Sanderson ένας παλαιάς κοπής εικονογράφος»