Οι αδιαμφισβήτητοι δευτεραγωνιστές της εορτής των Χριστουγέννων

Τα συναντάμε μαζί. Στους πάγκους των λαϊκών αγορών, στην πραμάτεια των πλανόδιων πωλητών, αλλά και στις κάρτες ή τα ηλεκτρονικά μηνύματα που ανταλλάσσουμε την περίοδο των Χριστουγέννων. Κι όσο είναι παράδοση το δίδυμο αυτό να αποτελεί μέρος του χριστουγεννιάτικου διακόσμου, άλλο τόσο παράδοση να δίνουμε στο ένα μέλος, το όνομα του άλλου.
Ο λόγος λοιπόν για το γκυ και για το ου, ή αν προτιμάτε για τον ιξό (Viscum album) και για τον ήλικα (Ilex aquifolium), τους αδιαμφισβήτητους (μετά το έλατο) δευτεραγωνιστές της μεγάλης γιορτής.

Flora von Deutschland Österreich und der Schweiz (1885)

Το γκυ λοιπόν, δηλαδή ο δικός μας ιξός, δεν είναι ο θάμνος με τα χαρακτηριστικά δερματώδη δαντελωτά φύλλα και τους κόκκινους καρπούς, αλλά ένας μικρός θάμνος με φύλλα που έχουν λείο περίγραμμα και καρπούς που έχουν τη μορφή λευκής ράγας. Ο θάμνος αυτός ανήκει στην οικογένεια των Λωρανθιδών, και διαβιοί ημιπαρασιτικά στα κλαδιά δασικών δένδρων, (αλλά και μερικών οπωροφόρων), έχοντας μεταφερθεί εκεί, με τις κουτσουλιές των πουλιών, που είχαν φάει τον καρπό του. Χαρακτηρίζεται ημιπαράσιτο, διότι οι μυζητήρες του αντλούν από τον ξενιστή του, μόνο νερό και άλατα που τα αξιοποιεί στη φωτοσύνθεση, την οποία ο ίδιος διεξάγει. Continue reading «Οι αδιαμφισβήτητοι δευτεραγωνιστές της εορτής των Χριστουγέννων»

Μια σειρά από εικόνες, φυσικής αλλά και κοινωνικής και πολιτισμικής ιστορίας

Εκδόθηκε το 1890, έφερε τον σύνθετο τίτλο «Σημειώσεις για τους Τεχνολογικούς Πίνακες, τους Τύπους των Λαών και τις Εξωτικές Καλλιέργειες» και συγγραφέας του ήταν ο Hermann Tewes. Στο κεφάλαιό του για τις Εξωτικές καλλιέργειες, που αποσκοπούσε στην παρουσίασή τους στο γερμανικό και ευρωπαϊκό κοινό, περιλαμβάνεται μια σειρά από χρωμολιθογραφίες με τις οποίες οι εικονογράφοι Goering και Schmidt φιλοτέχνησαν την εικόνα κάθε φυτού, με τα χαρακτηριστικά του, την καλλιέργειά του, τη διαδικασία της παραγωγής του προϊόντος που προέρχεται από αυτό, αλλά και το κοινωνικό πλαίσιο εντός του οποίου γίνονταν.

Αν ρίξετε μια προσεκτική ματιά θα διαπιστώσετε πως τα φυτά αυτά δεν παρουσιάζονται ανεξάρτητα από το περιβάλλον της καλλιέργειάς τους, αλλά σε σχέση με αυτό. Τα πουλιά υποκλέπτουν τους σπόρους που ξεπέφτουν, τα καλλιεργούμενα φυτά συνυπάρχουν με αυτοφυή,  ενώ γύρω από τις φυτείες ανασυστήνεται ολοζώντανη η κοινωνική και οικονομική ζωή που σχετίζεται με αυτές.

Και χωρίς όμως προσεκτική ματιά, ο θεατής εύκολα διαπιστώνει την αποικιοκρατική αντίληψη που δηλώνουν μερικές από τις εικόνες του, με την παρουσία ενός ευρωπαίου και πάντως λευκού επιστάτη, ο οποίος επιτηρεί τις εργασίες καλλιέργειας, συλλογής και παραγωγής…

Οι εικόνες αυτές, όπως διαπιστώσαμε από την έρευνα στο διαδίκτυο, χρησιμοποιήθηκαν και για την παραγωγή σχολικών χαρτών τοίχου, μια δραστηριότητα στην οποία οι Γερμανοί εκδότες επιδίδονταν από τον 19ο αιώνα, ως και τον 20ο, οπότε η βαθμιαία απομάκρυνση από τη μετωπική διδασκαλία τους έθεσε «εκτός μόδας». Δείτε λοιπόν τις εικόνες των δύο καλλιτεχνών που συλλέξαμε από διαφορετικές πηγές. Η «εξωτική» ατμόσφαιρα που αναδύουν, αν και αφελής και καθόλου ανιδιοτελής, απεικονίζεται με ζωντάνια και (ομολογούμενη) ομορφιά. Continue reading «Μια σειρά από εικόνες, φυσικής αλλά και κοινωνικής και πολιτισμικής ιστορίας»

Botanische Wandtafeln: Ένα διαχρονικά αξεπέραστο εποπτικό υλικό

Οι Botanische Wandtafeln, δηλαδή οι βοτανολογικοί πίνακες τοίχου είναι δημιούργημα του  Carl Ignaz Leopold Kny, ενός βοτανολόγου μαθητή του Nageli. Ο Kny, που διετέλεσε καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου, στο έργο αυτό περιέλαβε 117 λιθογραφίες, με τομές φυτικών ιστών, άνθη, μύκητες και φύκη, οι οποίες τυπώθηκαν ανάμεσα στα έτη 1874 και 1911 και είναι διάσημες για την ακρίβεια, την καλαισθησία και το επεξηγηματικό εγχειρίδιο των 554 σελίδων που τις συνόδευαν. Η συλλογή αυτή κόσμησε για πολλά χρόνια μετά το θάνατό του τους τοίχους των σχολικών αιθουσών, αποτελώντας ένα πολύτιμο και αξεπέραστο εποπτικό υλικό. Continue reading «Botanische Wandtafeln: Ένα διαχρονικά αξεπέραστο εποπτικό υλικό»