Αποδείξεις για τη θέση του Ανθρώπου στη Φύση

Το 1863, δηλαδή πέντε χρόνια μετά την ανακοίνωση της Εξελικτικής Θεωρίας από τους Δαρβίνο και Γουάλλας και 4 χρόνια μετά την έκδοση της πολύκροτης «Προέλευσης των Ειδών διά της Φυσικής Επιλογής» ο Thomas Henry Huxley, o μαχητικός υπερασπιστής των ιδεών του Δαρβίνου, εξέδωσε το πρώτο βιβλίο που εκδόθηκε ποτέ, με αντικείμενο την Εξέλιξη του Ανθρώπου, το οποίο έφερε τον τίτλο: Αποδείξεις για τη θέση του Ανθρώπου στη Φύση.

Το βιβλίο που αποτελούσε συγκέντρωση των διαλέξεων τις οποίες είχε δώσει το «Μπουλντόγκ του Δαρβίνου»,  από το 1860, ως το 1862, εξηγούσε γιατί ο άνθρωπος αποτελεί ένα ζωικό είδος και πρότεινε την τολμηρή ιδέα πως η Εξέλιξη μπορεί να εφαρμοστεί και σε αυτόν, όπως και στους υπόλοιπους οργανισμούς.

Στις σελίδες του παρέχεται ένα πλήθος στοιχείων, από τις συγκρίσεις της ανατομίας του ανθρώπου, του χιμπαντζή, του γορίλλα με την ανατομία των απολιθωμένων μορφών ανθρωποειδών, με τα οποία αποδεικνύεται ότι αυτά τα είδη σύγχρονων πρωτευόντων αποτελούν παρακλάδια του ίδιου εξελικτικού κλάδου, έχουν δηλαδή κοινό πρόγονο.

Αξίζει να σημειωθεί πρώτον, πως πολλές από τις αποδείξεις αυτές διατηρούν την ισχύ τους ως σήμερα και δεύτερον πως το βιβλίο αυτό εκδόθηκε 8 χρόνια πριν ο Κάρολος Δαρβίνος,  ξεπερνώντας τους δισταγμούς του, για την προέλευση του Ανθρώπου, εκδώσει το 1871 την «Προέλευση του Ανθρώπου και επιλογή σε σχέση με το Φύλο«.

Παραθέτουμε λοιπόν τον σύνδεσμο προς την ιστορική αυτή έκδοση, από εδώ και αναρτούμε μερικές από τις εικόνες που τη συνοδεύουν.







Εξέλιξη και Νόσος

O John Bland-Sutton (1855 –1936) ήταν Βρετανός χειρουργός που είχε διατελέσει πρόεδρος της Βασιλικής Εταιρείας Ιατρικής και είχε αναπτύξει ένα έντονο ενδιαφέρον για την Ζωολογία και την Εξέλιξη.
Ανάμεσα στα πολλά βιβλία του ξεχωρίζει το πρωτοποριακό για την εποχή του (1890) βιβλίο: Εξέλιξη και Νόσος, στο οποίο αποπειράθηκε να δείξει ότι: “Όπως υπάρχει εξέλιξη στα ζώα και στα φυτά, υπάρχει και στα νοσήματα” και ότι: “Η νόσος υπόκειται στους ίδιους νόμους που διέπουν το σύνολο των βιολογικών διαδικασιών”.

Για το σκοπό αυτό παραθέτει ένα πλήθος παραδειγμάτων που έχουν ληφθεί από το σύνολο του ζωικού κόσμου και υποστηρίζονται από ανατομικά ακριβή και όμορφη εικονογράφηση, προκειμένου να διερευνήσει τη μεσόφαση ανάμεσα στην υγεία και την ασθένεια και να αποδείξει ότι: “Η Παθολογία πρέπει να θεωρείται κλάδος της Βιολογίας, αν επιθυμούμε να μελετήσουμε την απαρχή, τις αιτίες και τη διάδοση του νοσήματος”.

Η “διαγώνια” ανάγνωση του βιβλίου δεν μας επιτρέπει να αποφανθούμε αν τα επιμέρους συμπεράσματά του, έχουν επιβεβαιωθεί από τη σύγχρονη έρευνα. Το πλαίσιο όμως εντός του οποίου μελετά την ασθένεια, δηλαδή το εννοιολογικό πλαίσιο της Εξέλιξης, μας φαίνεται ορθό και πρωτοποριακό, ακόμη και για την σύγχρονη εποχή.

O σύνδεσμος προς το βιβλίο από εδώ

  Continue reading «Εξέλιξη και Νόσος»

Τι είδε ο κ. Δαρβίνος στο ταξείδι του γύρω από τον κόσμο με το πλοίο Beagle;

Το 1879 ο νεοϋορκέζικος εκδοτικός οίκος Harper & Brothers εξέδωσε ένα εικονογραφημένο βιβλίο που αποσκοπούσε να μυήσει το νεαρό αναγνωστικό κοινό στην Εξελικτική θεωρία και να το παροτρύνει στη μελέτη της Φυσικής Ιστορίας. Το βιβλίο έφερε τον τίτλο: Τι είδε ο κ. Δαρβίνος στο ταξείδι του γύρω από τον κόσμο με το πλοίο Beagle; και συγγραφέας του ήταν ο  Wendell Phillips Garrison.

Στις 235 σελίδες του βιβλίου που ο Garrison συνέγραψε με βάση το βιβλίο του Κ. Δαρβίνου:  «Ημερολόγιο Ερευνών κατά τη διάρκεια του ταξειδιού με το Beagle» -δηλαδή του πρώτου (αυτοβιογραφικού) βιβλίου του μεγάλου φυσιοδίφη, γνωστού πλέον ως  «Το ταξείδι με το Beagle«- περιλαμβάνονται 4 κεφάλαια (Ζώα, Άνθρωπος, Γεωγραφία, Φύση), ένα αναλυτικό ευρετήριο των προσώπων που αναφέρονται σε αυτό και 100 εξαιρετικές ξυλογραφίες.

Ο συγγραφέας του βιβλίου έχει παραθέσει δύο διαφορετικούς προλόγους, έναν που τον απευθύνει στους γονείς των νεαρών αναγνωστών του, και έναν που τον απευθύνει στους νεαρούς αναγνώστες του.
Στον πρόλογο του προς τους γονείς, ο συμπιλητής-όπως προτιμά ο Garrison να χαρακτηρίζει τον εαυτό του-  ενημερώνει για την σκοπιμότητα του βιβλίου, και παρουσιάζει το περιεχόμενο κάθε κεφαλαίου, εξηγώντας ότι οι ιστορίες που έχει αποσπάσει για τα ζώα και για τους τόπους από το πρωτότυπο έργο, έχουν τοποθετηθεί σε χρονολογική σειρά και έχουν συνταχθεί με  τρόπο, ώστε ο νεαρός αναγνώστης να ενημερώνεται για τη γεωγραφική κατανομή κάθε ζώου και να το συσχετίζει με τα χαρακτηριστικά του τόπου στον οποίο ζει.
Συστήνει επίσης την ανάγνωση του βιβλίου στο σχολείο, γράφοντας ότι: «Η προσφορά της ως μια άσκηση στη γλώσσα μπορεί να είναι πολύ μεγαλύτερη απ΄όση κάποιος μπορεί να φανταστεί», ενώ απευθυνόμενος προς εκείνους που θεωρούν τον κ. Δαρβίνο ως έναν υλιστή, επισημαίνει πως:  «Θα ανακαλύψουν μια εύγλωττη έκφραση της ανθρώπινης κατανόησης, τόσο ευρεία όσο αυτή που απαθανατίσθηκε από τον Ρωμαίο κωμικό όταν έλεγε: homo sum: humani nil a me alienum puto (Είμαι ένας άνθρωπος, δεν θεωρώ τίποτε ανθρώπινο, ως ξένο προς εμένα)».

Δείτε λοιπόν μερικές από τις όμορφες ξυλογραφίες που επιλέξαμε από το βιβλίο αυτό, στο οποίο εξιστορείται κατά τη γνώμη του συγγραφέα του: Το συγκλονιστικότερο ταξείδι στην ανθρωπότητα, μετά το ταξείδι του Κολόμβου, κι αν αγαπάτε φυλλομετρήστε τις σελίδες του από τον σύνδεσμο που παραθέτουμε εδώ.

Continue reading «Τι είδε ο κ. Δαρβίνος στο ταξείδι του γύρω από τον κόσμο με το πλοίο Beagle;»

Mια απειλή εξίσου σημαντική με την τρομοκρατία.

Aν σας έλεγαν πως ένας άνθρωπος ευημερεί σε μια πόλη βουτηγμένη στην ανομία, λ.χ. το Σικάγο του 1920, δεν θα αναμένατε ο άνθρωπος αυτός να ήταν υπόδειγμα ενάρετου πολίτη. Όσο μάλιστα η ανομία μεγάλωνε στην πόλη αυτή, τόσο περισσότεροι θα υιοθετούσαν το επιτυχημένο παράδειγμα της συμπεριφοράς του, προκειμένου να επιβιώσουν και να ευημερήσουν, και τόσο περισσότερο θα κατίσχυαν, έναντι των φιλήσυχων πολιτών. Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει με την ανθεκτικότητα των βακτηρίων στα αντιβιοτικά.
Όσα, για τυχαίους λόγους την έχουν αποκτήσει-σε καθεστώς άκριτης χρήσης αντιβιοτικών-πολλαπλασιάζονται εις βάρος των άκακων ή και χρήσιμων ξαδελφών τους, που τα αντιβιοτικά σκοτώνουν.

Το μικρό αυτό παράδειγμα πρακτικής Εξέλιξης, γράφτηκε μετά την ανάγνωση ενός εξαιρετικού, και ταυτόχρονα δυσοίωνου άρθρου στην Καθημερινή (Συναγερμός, υπερμικρόβια εναντίον αντιβιοτικών) που υπογράφει η κ. Τασούλα Επτακοίλη.
Σύμφωνα με πίνακα από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας που παρατίθεται σε αυτό η Ελλάδα, μαζί με την Ινδία, είναι οι χώρες με την υψηλότερη ανθεκτικότητα σε αντιβιοτικά της klebsiella, ενός γένους βακτηρίων, μερικά μέλη του οποίου είναι υπεύθυνα για θανατηφόρες λοιμώξεις.
Αν δεν αντιμετωπιστεί το πρόβλημα της καταπολέμησης των αναδυόμενων πολυανθεκτικών βακτηρίων με την επινόηση νέων αντιβιοτικών και τον εξορθολογισμό της χρήσης τους, το τέλος της εποχής των αντιβιοτικών πλησιάζει και αυτό θα συνιστά μια απειλή, απείρως σοβαρότερη ακόμη και από την τρομοκρατία…

Μια οπτικοποίηση του εξελικτικού «σφρίγους» των βακτηρίων, ώστε με τον μηχανισμό της Φυσικής Επιλογής, να παράγουν ανθεκτικά στελέχη στα αντιβιοτικά δίνει ένα όμορφο και άκρως κατατοπιστικό βίντεο από ένα πείραμα της Ιατρικής Σχολής του Harvard το οποίο δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Science τον Σεπτέμβριο του 2016. Οι ερευνητές συνέθεσαν ένα γιγαντιαίο τρυβλίο Petri, διαστάσεων περίπου 30 επί 60 εκατοστά. Αφού το χώρισαν σε κατακόρυφες ζώνες, στις οποίες είχαν τοποθετήσει μια ολοένα αυξανόμενη συγκέντρωση αντιβιοτικού, εμβολίασαν το θρεπτικό μέσο με βακτήρια E. coli και βιντεοσκόπησαν με την τεχνική της χρονοσειράς τη βαθμιαία εξάπλωση της λευκής αποικίας των βακτηρίων, στο μαύρο φόντο του «τρυβλίου». Μετά από δύο εβδομάδες η αποικία είχε εξαπλωθεί σε όλο το «τρυβλίο», αποκτώντας στελέχη που ήταν ικανά να επιβιώνουν σε συγκέντρωση αντιβιοτικού 1.000 φορές μεγαλύτερη από αυτήν που σκοτώνει τους «ανεξέλικτους» προγόνους τους.

Ο Φυσιοδίφης στον Ποταμό Αμαζόνιο

Θα θυμάστε ότι ο Alfred Wallace, ο σημαντικός-αλλά και σεμνός-συνιδρυτής της Εξελικτικής Βιολογίας, ξεκίνησε την καριέρα του ως φυσιοδίφης, με την πραγματοποίηση ενός παράτολμου ταξειδιού στον Αμαζόνιο, που σκοπό είχε, τη συλλογή δειγμάτων ζώων και φυτών τα οποία, αφού κατέγραφε, θα πωλούσε στην, ακμάζουσα τότε, αγορά δειγμάτων των μεγάλων Ευρωπαϊκών  Μουσείων Φυσικής Ιστορίας.

Σύντροφος λοιπόν του Wallace σε αυτήν την αποστολή ήταν ο Henry Walter Bates. Αν έχετε ξεχάσει το όνομά του, ίσως να μην έχετε ξεχάσει τον  όρο βατεσιανή μιμικρία ή βατεσιανός μιμητισμός, που αποδόθηκε προς τιμήν του, επειδή αυτός ανεκάλυψε, πως ένα ακίνδυνο (ή εύγευστο) για τον θηρευτή του είδος, αποφεύγει να γίνει λεία, μιμούμενο την εμφάνιση ενός επικίνδυνου (ή δυσάρεστου στη γεύση), είδους.

Το αρσενικό και το θηλυκό του είδους Elymnia malelas, μιμείται την εμφάνιση του αρσενικού και του θηλυκού του είδους Εuploa mulciber, προκειμένου να αποφύγει τη θήρευσή του.

Το ταξείδι των δύο φίλων ξεκίνησε την 26η Απριλίου του 1848 από το λιμάνι του Λίβερπουλ. Μετά από 31 ημέρες στη θάλασσα, αποβιβάστηκαν στο Para, ένα λιμάνι που αποτελεί την πύλη εισόδου, στον Αμαζόνιο και εν συνεχεία, εγκαταστάθηκαν σε ένα γειτονικό χωριό που επέλεξαν ως ορμητήριο για τη συλλογή εντόμων και πουλιών της περιοχής. Αργότερα όμως  απεφάσισαν να συνεχίσουν τη συλλογή δειγμάτων ανεξάρτητα ο ένας από τον άλλο, αλλά να συναντιούνται για να συζητούν τα αποτελέσματα των ερευνών τους.
Ο Wallace επέστρεψε στη Βρετανία το 1852, έχοντας όμως χάσει τη συλλογή του Αμαζονίου, σε πυρκαγιά που ξέσπασε στο πλοίο της επιστροφής. Continue reading «Ο Φυσιοδίφης στον Ποταμό Αμαζόνιο»

Ένα λιγότερο γνωστό, αλλά εξίσου πρωτοπόρο βιβλίο του Κ. Δαρβίνου.

Το 1872, δηλαδή 13 χρόνια μετά τη δημοσίευση της «Καταγωγής των Ειδών διά της Φυσικής Επιλογής«, και ένα χρόνο μετά τη δημοσίευση της «Καταγωγής του Ανθρώπου και η Επιλογή σε σχέση με το Φύλο» ο Κάρολος Δαρβίνος εξέδωσε ένα βιβλίο με τίτλο: «Η έκφραση των συναισθημάτων στον Άνθρωπο και στα Ζώα«

Το βιβλίο αυτό, οπωσδήποτε λιγότερο διάσημο από τις δύο «Καταγωγές» του, είναι γνωστό ως το έργο του Δαρβίνου που συνέβαλε στη Ψυχολογία και στη θεμελίωση της μελέτης της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Λιγότερο όμως γνωστό είναι πως το βιβλίο αυτό συνεισέφερε και στον εικαστικό πολιτισμό μας, καθώς απετέλεσε ένα από τα πρώτα επιστημονικά βιβλία στα οποία έγινε χρήση φωτογραφιών!

Στα 3 πρώτα από τα 14 κεφάλαια του βιβλίου ο μεγάλος φυσιοδίφης προσδιορίζει τις «γενικές αρχές της έκφρασης». Στα υπόλοιπα, αφού παρουσιάσει τους τρόπους έκφρασης μιας ποικιλίας συναισθημάτων στα ζώα, όπως ο θυμός, ο τρόμος, με την εκφορά ήχων, την ανόρθωση των εξαρτημάτων του δέρματος τους (τριχώματος, πτερώματος κ.τ.λ.), το τράβηγμα των αυτιών τους προς τα πίσω, περνά στον άνθρωπο για να εξετάσει αντίστοιχες εκφράσεις, αλλά και περισσότερο «λεπτές» όπως αυτές που σχετίζονται με την συστολή, την αυτεπίγνωση, την σεμνότητα κ.ά. Στο τελευταίο κεφάλαιο του βιβλίου ο συγγραφέας, εξηγεί πώς οι εκφράσεις του ανθρώπου συνδέονται με την συναισθηματική κατάστασή του και αποκαλύπτει το κληρονομικό υπόβαθρό τους, αλλά και την εξελικτική σχέση τους με τις εκφράσεις των συναισθημάτων στα ζώα. Continue reading «Ένα λιγότερο γνωστό, αλλά εξίσου πρωτοπόρο βιβλίο του Κ. Δαρβίνου.»