Οι περιπέτειες ενός κόκκου σκόνης

Το 1922 ο Hallam Hawksworth-ψευδώνυμο του εκδότη εφημερίδων και καθηγητή Francis Blake Atkinson-εξέδωσε στον εκδοτικό οίκο Charles Scribner’s and sons ένα βιβλίο που έφερε τον τίτλο: Οι περιπέτειες ενός κόκκου σκόνης.

Το βιβλίο χρησιμοποιώντας με πολύ ευφάνταστο τρόπο ένα μείγμα λαϊκών παραμυθιών, δεδομένων που είχαν αντληθεί από την επιστήμη της εποχής και εικόνων, επιχειρούσε να μυήσει τους νεαρούς αναγνώστες στα θαύματα του φυσικού κόσμου, δίνοντας φωνή και υπόσταση σε καθένα από αντικείμενα που διερευνούσε, κυρίως όμως στον αφηγητή του, που δεν είναι άλλος από ένας κόκκος σκόνης.

Έτσι στον πρόλογό του βιβλίου του ο συγγραφέας αφήνει τον αφηγητή του να αυτοπαρουσιαστεί λέγοντας:

«Δεν θέλω να πιστέψετε πως είμαι καυχησιάρης. Πιστεύω όμως πως είμαι ένας από τους μεγαλύτερους ταξιδιώτες που υπήρξαν ποτέ. Κι αν κάποιος, ζωντανός ή νεκρός, έχει επισκεφθεί από περισσότερα μέρη απ’ όσα επισκέφθηκα εγώ, θα ήθελα παρακαλώ να μου το πείτε. Και τα λέω αυτά, όχι μόνο διότι βρέθηκα σε όλους τους τόπους και έλαβα μέρος σε όλες τις διαδικασίες που περιγράφονται στο βιβλίο αυτό. Όχι δεν θέλω να πω αυτό. Θέλω όμως να σας παρακαλέσω να θυμηθείτε πόσο ζει ένας κόκκος σκόνης και επίσης να αναλογιστείτε με πόσους άλλους κόκκους σκόνης, πολύπειρους ταξιδευτές όπως ο ίδιος, συναντήθηκε και αναμίχθηκε στο διάβα της ζωής του«.

και καταλήγει με την παράθεση ενός συγκινητικού δίστιχου του Πέρση μαθηματικού, αστρονόμου, φιλοσόφου και ποιητή του 11ου αιώνα, Ομάρ Καγιάμ στο οποίο λέει:

Η ίδια η σκόνη που στροβιλίζεται κατά μήκος του δρόμου κάποτε ψιθύρισε στην αγάπη της πως η ζωή είναι γλυκιά.

Δείτε λοιπόν μερικές αντιπροσωπευτικές εικόνες του βιβλίου αυτού και ευχηθείτε, όπως συντάκτης των γραμμών αυτών, κάποτε το βιβλίο αυτό να το δούμε μεταφρασμένο και στη γλώσσα μας. O σύνδεσμος προς το εξαιρετικό βιβλίο από εδώ.


Continue reading «Οι περιπέτειες ενός κόκκου σκόνης»

Ιστορίες…Φυσικής Ιστορίας

Από τις αναζητήσεις μας στο διαδίκτυο συχνά πέφτουμε πάνω σε εκδόσεις, ξένων εκδοτικών οίκων με τις οποίες οι μαθητές των μικρότερων σχολικών βαθμίδων, κυρίως, γνωρίζουν τα ζώα και τα φυτά της πατρίδας τους.

Τότε είναι που θυμόμαστε τα δικά μας  χρόνια στο δημοτικό με τα βιβλία Φυσικής Ιστορίας, αλλά και τα Αναγνωστικά  που παρουσίαζαν τα ζώα και τα φυτά της Ελλάδας, είτε αποτελούσαν μέρος του φυσικού περιβάλλοντός της, είτε είχαν ενδιαφέρον για την αγροτική οικονομία της εποχής.

Τότε όμως είναι που αναρωτιόμαστε, αν κάποτε επιχειρηθεί στην Ελληνική εκπαίδευση μια επιβεβλημένη «οπισθοδρομική» καινοτομία, που θα καταστήσει ικανά τα Ελληνόπουλα να γνωρίζουν, εκτός από το Κεντρικό Δόγμα της Βιολογίας και την αντιγραφή του DNA, και το θυμάρι, και το βαμβάκι, και την ελιά, και την κουκουβάγια, και το κοράκι και τον πελαργό, όλους δηλαδή τους συγκατοίκους τους, σε αυτήν την γωνιά του κόσμου.

Διακρίνουμε ήδη το χαμόγελο που σχηματίζεται στα χείλη μερικών επισκεπτών της σελίδας, που θα σκεφτούν ότι την υποκινεί η νοσταλγία. Μπορεί να μην έχουν άδικο, ίσως όμως, για άλλους λόγους από αυτούς που σκέφτονται. Πράγματι υπάρχει νοσταλγία, όχι όμως για το κομμάτι του παρελθόντος που ωραιοποιείται απλώς και μόνο διότι ανακαλεί την παιδική ηλικία.  Αλλά για το κομμάτι του παρελθόντος που εγκαταλείφθηκε, παρά το ότι οι λύσεις που παρείχε «δούλευαν», και όπως φαίνεται θα μπορούσαν να «δουλεύουν» ακόμη.

Μετά ταύτα λοιπόν, είναι ώρα να παρουσιάσουμε το όμορφο βιβλίο που μας οδήγησε σε αυτές τις σκέψεις. To βιβλίο φέρει τον τίτλο:  «Paths to Conservation» εκδόθηκε το 1937 στις ΗΠΑ, από τον εκδοτικό οίκο: D.C. Heath and company και συγγραφέας του ήταν ο James. S. Tippett, σύμβουλος προγραμμάτων σπουδών στα σχολεία της Νότιας Καρολίνας.

Το βιβλίο παρουσιάζει τα ζώα και τα φυτά των ΗΠΑ, αφιερώνοντας ειδικό κεφάλαιο σε όσα έχουν εξαλειφθεί, αλλά και σε όσα αντιμετωπίζουν τον κίνδυνο της εξάλειψης, ενώ σε κάθε κεφάλαιο περιέχεται μια παράγραφος που τιτλοφορείται: Μερικά πράγματα που μπορούμε να κάνουμε. Σε αυτήν ο νεαρός αναγνώστης καθοδηγείται να φέρει σε πέρας μερικές ενέργειες, που σχετίζονται με τα παρουσιαζόμενα ζώα και φυτά, στο πεδίο ή στο σπίτι του.

Το βιβλίο κοσμείται από όμορφες λιθογραφίες μη αναφερόμενου καλλιτέχνη. 
Continue reading «Ιστορίες…Φυσικής Ιστορίας»

Η ανόητη μέδουσα

Η ιστορία της ανόητης μέδουσας, είναι ένα όμορφο παλαιό γιαπωνέζικο παραμύθι που διηγείται την ιστορία μιας  μαϊμούς, η οποία παραπλανημένη από μια μέδουσα, οδηγείται στα άδυτα του Βασιλείου των Ωκεανών, όπου την περιμένει μια φρικτή τύχη: Το συκώτι της θα αφαιρεθεί προκειμένου να δοθεί στην αγαπημένη σύζυγο του Δράκοντα Βασιλέα των Ωκεανών, ως μοναδική θεραπεία για την ασθένεια από την οποία πάσχει!

Αφού λοιπόν η μαϊμού πείθεται από τη μέδουσα-με δέλεαρ την ξενάγησή της στον θαυμαστό Βασίλειο των Ωκεανών- να σκαρφαλώσει στο σκιάδιό της, στα μέσα της διαδρομής υποψιάζεται πως κάτι δεν πηγαίνει καλά, γιατί η μέδουσα την ρωτά επίμονα αν πράγματι έχει συκώτι, και αν το φέρει μαζί της. Έτσι υποβάλει τη μέδουσα σε ερωτήσεις,  και αποκαλύπτει το φρικτό τέλος που την περιμένει.

Όμως, πανέξυπνη καθώς είναι, εκμεταλλεύεται την άγνοια της μέδουσας για την ανατομία των μαϊμούδων και την εξαπατά λέγοντάς της, ότι τα ζώα του είδους της δεν έχουν ένα ή δύο συκώτια, αλλά πολλά, τα οποία όμως κρεμούν στα κλαδιά των δένδρων για να μην τις βαραίνουν, καθώς πηδούν από το ένα στο άλλο.

Continue reading «Η ανόητη μέδουσα»

Το χρυσό βιβλίο της Βιολογίας

Το 1961 είδε το φως της δημοσιότητας ένα βιβλίο για νέους που έφερε τον τίτλο: «Το χρυσό βιβλίο της Βιολογίας» και τον υπότιτλο: «Μια εισαγωγή στα θαύματα της ζωής«. Συγγραφείς του βιβλίου ήταν οι Gerald Ames και Rose Wyler και εικονογράφος του ο Charley Harper.

Το βιβλίο αυτό που περιελάμβανε μια συνόψιση της βιολογίας (από την ιστορία της, ως στοιχεία ανατομίας, οικολογίας, γενετικής, εξέλιξης κ.ά.) γνώρισε μεγάλη εκδοτική επιτυχία και μεταφράστηκε σε πολλές γλώσσες, κυρίως χάρη στις γοητευτικές εικόνες που είχε φιλοτεχνήσει ο μοντερνιστής εικονογράφος του.

Ρίχνοντας μια ματιά στις εικόνες του βιβλίου αυτού, είναι φανερό πως ο καλλιτέχνης δεν ενδιαφερόταν τόσο για τη ρεαλιστική απόδοση των αντικειμένων τους- άλλωστε όπως ο ίδιος είχε ομολογήσει «μάθαινε» Βιολογία, καθ’ ον χρόνο τα σχεδίαζε-όσο για το αισθητικό αποτέλεσμα. Ωστόσο, και παρά τη μοντερνιστική και ιμπρεσιονιστική τεχνική, οι εικόνες δεν προδίδουν το αντικείμενο, δημιουργώντας εσφαλμένες εντυπώσεις στον αναγνώστη του, αλλά αντιθέτως το κάνουν προσιτό και δημοφιλές .

Χαρείτε λοιπόν μερικές από τις αντιπροσωπευτικές εικόνες του Χρυσού βιβλίου της Βιολογίας και θα αντιληφθείτε γιατί η εικονογραφία του απετέλεσε  πρότυπο για τα παιδικά βιβλία βιολογίας που εκδόθηκαν μετά από αυτό.

Πρωτεύοντα

Continue reading «Το χρυσό βιβλίο της Βιολογίας»

Benjamin Rabier: Ο εικονογράφος που χάρισε στα ζώα ανθρώπινο χαμόγελο

Πίσω από το διάσημο εμπορικό σήμα του γαλλικού τυριού La vache qui rit, και ίσως πίσω από τον ήρωα του Hedge,  Τεν-Τεν, βρίσκεται  ο Benjamin Rabier (1864-1939), ένας παραγωγικός εικονογράφος των αρχών και των μέσων του 20ου αιώνα, που στο διάστημα της ζωής του  συνέγραψε και εικονογράφησε σχεδόν 250 βιβλία για παιδιά, συνεργάστηκε με εφημερίδες και περιοδικά, εργάστηκε για τη διαφήμιση και έθεσε τις βάσεις για τη δημιουργία του κόμικ, όπως το γνωρίζουμε σήμερα.

Ο Benjamin Rabier αφήνοντας πίσω του μια πιθανή καριέρα λογιστή αρχίζει να εργάζεται ως σκιτσογράφος σε εφημερίδες και στην ηλικία των 23 ετών δημοσιεύει την πρώτη ιστορία του που έφερε τον τίτλο: Tintin Lutin, στην οποία αφηγείται και εικονογραφεί τις περιπέτειες ενός σκανδαλιάρικου και πολυπράγμωνος αγοριού, που θυμίζει πολύ τον κατοπινό ήρωα του Hedge. 

Ο Rabier το 1913 στρεφόμενος προς την εικονογράφηση ζώων δημοσιεύει μια διασκευή του έργου του  επιφανούς φυσιοδίφη του 18ου αιώνα, Georges-Louis Leclerc de Buffon, Φυσική Ιστορία, την οποία επιγράφει:  «Ο Μπουφόν του Benjamin Rabier» . Στο έργο αυτό  που χρειάστηκαν τρία χρόνια για την ολοκλήρωσή του, περιέχονται περισσότερες από 900 εικόνες στις οποίες παρουσιάζεται η γοητευτική, ακριβής και απλή γραμμή του σκιτσογράφου, με τα επίπεδα χρώματα, που συναντούμε και στα σημερινά κόμικ.

Η υποδοχή του βιβλίου αυτού ήταν εντυπωσιακή  καθώς ο δημιουργός του, παρουσίαζε με ακριβή, αλλά διασκεδαστικό τρόπο τα χαρακτηριστικά των ζώων και της συμπεριφοράς τους.

Παρουσιάζουμε λοιπόν μερικές εικόνες του σημαντικού αυτού έργου, υποσχόμενοι πως κάποια στιγμή θα επανέλθουμε, δημοσιεύοντας και άλλες δημιουργίες του σημαντικού αυτού καλλιτέχνη.

Continue reading «Benjamin Rabier: Ο εικονογράφος που χάρισε στα ζώα ανθρώπινο χαμόγελο»

Γλαύκος ή τα θαύματα της ακτής

Στα μέσα του 19ου αιώνα στην Ευρώπη και ειδικά στη Βικτωριανή Αγγλία η μεσαία τάξη των πόλεων άρχισε, με την άνοδο του βιοτικού επιπέδου της, να ανακαλύπτει τον ελεύθερο χρόνο και να τον διαθέτει σε υπαίθριες δραστηριότητες που την έφερναν κοντά στη Φύση, δίνοντας τη δυνατότητα να την παρατηρεί και να την μελετά.

Έτσι οι παραθεριστές και οι εκδρομείς δεν άργησαν να μετατραπούν σε ερασιτέχνες φυσιοδίφες που αναζητούσαν δείγματα του Φυσικού κόσμου, τα οποία συντηρούσαν, ταξινομούσαν και αντάλλασσαν μεταξύ τους, υπακούοντας σε μια καινούργια μόδα, τη συλλογή φυτών και ζώων, που γέμιζε δημιουργικά τον χρόνο τους, γινόταν όμως και ευκαιρία για κοινωνική συναναστροφή. Όμως και η επιστήμη, και ειδικά η επιστήμη της θάλασσας, εκμεταλλευόμενη την προαγωγή των τεχνικών βυθοκόρησης, κατάδυσης στράφηκε προς τη μελέτη της υποθαλάσσιας ζωής, που ως τότε περιοριζόταν στις μορφές της ζωής οι οποίοι βρίσκονταν στα αβαθή των ακτών.

Αποτέλεσμα αυτού του ενδιαφέροντος ήταν η έκδοση πολλών εκλαϊκευμένων βιβλίων με τα οποίο το κοινό ερχόταν σε επαφή με έναν γοητευτικό κόσμο, που ως τότε του ήταν απρόσιτος.

Μεταξύ αυτών των βιβλίων εξέχουσα θέση κατέχει το βιβλίο ενός Αγγλικανού κληρικού, του Charles Kingsley,  που έφερε τον τίτλο: «Γλαύκος ή τα θαύματα της ακτής«* και εκδόθηκε το 1859. Με το βιβλίο αυτό ο Kinsgley, που ήταν  διηγηματογράφος, ποιητής, ερασιτέχνης-αλλά ικανός-φυσιοδίφης και συνομιλητής του Κ. Δαρβίνου, αποσκοπούσε στην επιστημονική και θρησκευτική επιμόρφωση των αναγνωστών του, διά  της γνώσης του Φυσικού κόσμου και ειδικά των κοραλλιών, των μαλακίων και των ανεμώνων.

Το βιβλίο συνοδευόταν από 12 όμορφες λιθογραφίες τις οποίες είχαν φιλοτεχνήσει οι James Sowerby και Williams Dickes,αμφότεροι εικονογράφοι και φυσιοδίφες.



Continue reading «Γλαύκος ή τα θαύματα της ακτής»