Οι θαμώνες της σιωπής

Εκδόθηκε το 1907 έφερε τον τίτλο: «Οι θαμώνες της σιωπής» και σε αυτό ο συγγραφέας του Charles G.D. Roberts (1860-1943), Καναδός ποιητής, πεζογράφος, αλλά και μελετητής της Φυσικής Ιστορίας, εξέθεσε στα μάτια του αναγνώστη του στιγμιότυπα της Άγριας Ζωής, με σεβασμό στην επιστημονική ακρίβεια, αλλά και με την ενσυναίσθηση ενός λογοτέχνη που μεγιστοποιεί το δράμα της επιβίωσης, τοποθετώντας το σε ένα υποβλητικό και σιωπηρό κόσμο, στον οποίο κάθε ενέργεια για την εξασφάλιση της τροφής ή την αποφυγή της σύλληψης παίρνει συνταρακτικές διαστάσεις.

To βιβλίο, κοσμείτο από 50 περίπου εικόνες που φιλοτεχνήθηκαν από έναν σημαντικό Αμερικανό εικονογράφο της Άγριας Ζωής, τον  Charles Livingston Bull (1874-1932). Ανατρέχοντας στις εικόνες που αναρτήσαμε θα διαπιστώσετε πως τόσο στα σκίτσα του με μελάνι (τα περισσότερα), όσο και στις έγχρωμες υδατογραφίες του, η απλή και επηρεασμένη από την Ιαπωνική τεχνοτροπία γραμμή, συνοδεύει με την ακρίβεια, αλλά και τη δραματικότητά της, το κείμενο για το οποίο σύρθηκε…

Ο σύνδεσμος προς το βιβλίο από εδώ

Σπαζοκεφαλιές…

Το μηνιαίο περιοδικό ονομαζόταν Nature and Science, ήταν έκδοση του Αμερικανικού Μουσείου Φυσικής Ιστορίας και στη δεκαετία του 1960 παρείχε στους μαθητές αναγνώσματα και δραστηριότητες σχετικές με τον τίτλο του, ενώ κάθε τεύχος συνοδευόταν από την έκδοση για τον εκπαιδευτικό, η οποία περιείχε πρόσθετο υλικό και οδηγίες για την ένταξη του περιοδικού στη διδασκαλία.

Σε μια από τις στήλες του όμορφου αυτού περιοδικού υπήρχαν διασκεδαστικές σπαζοκεφαλιές με θέματα αντλημένα από τον Φυσικό Κόσμο, με τις οποίες ο μικρός αναγνώστης εξασκούσε την παρατηρητικότητά του και ακόνιζε ευχάριστα, τη δεξιότητά του στη λογική και στη μαθηματική σκέψη. 

Παρουσιάζουμε λοιπόν μερικές από τις σπαζοκεφαλιές αυτές, με τις οποίες ελπίζουμε πως θα διασκεδάσετε και ίσως μπείτε στον πειρασμό να τις προβάρετε στα παιδιά σας, ή στους μικρούς μαθητές σας. Παρέχουμε όμως και τις λύσεις τους, στο τέλος του άρθρου.

Θα επανέλθουμε στο περιοδικό αυτό που είναι ένας πραγματικός θησαυρός ιδεών για δραστηριότητες που μπορούν να γίνουν με απλά μέσα γύρω από τις φυσικές επιστήμες και τη Βιολογία. (Ιδού η διεύθυνσή του, για όσους επιθυμούν να ανατρέξουν στις σελίδες του) Συνέχεια ανάγνωσης «Σπαζοκεφαλιές…»

Τι είδε ο κ. Δαρβίνος στο ταξείδι του γύρω από τον κόσμο με το πλοίο Beagle;

Το 1879 ο νεοϋορκέζικος εκδοτικός οίκος Harper & Brothers εξέδωσε ένα εικονογραφημένο βιβλίο που αποσκοπούσε να μυήσει το νεαρό αναγνωστικό κοινό στην Εξελικτική θεωρία και να το παροτρύνει στη μελέτη της Φυσικής Ιστορίας. Το βιβλίο έφερε τον τίτλο: Τι είδε ο κ. Δαρβίνος στο ταξείδι του γύρω από τον κόσμο με το πλοίο Beagle; και συγγραφέας του ήταν ο  Wendell Phillips Garrison.

Στις 235 σελίδες του βιβλίου που ο Garrison συνέγραψε με βάση το βιβλίο του Κ. Δαρβίνου:  «Ημερολόγιο Ερευνών κατά τη διάρκεια του ταξειδιού με το Beagle» -δηλαδή του πρώτου (αυτοβιογραφικού) βιβλίου του μεγάλου φυσιοδίφη, γνωστού πλέον ως  «Το ταξείδι με το Beagle«- περιλαμβάνονται 4 κεφάλαια (Ζώα, Άνθρωπος, Γεωγραφία, Φύση), ένα αναλυτικό ευρετήριο των προσώπων που αναφέρονται σε αυτό και 100 εξαιρετικές ξυλογραφίες.

Ο συγγραφέας του βιβλίου έχει παραθέσει δύο διαφορετικούς προλόγους, έναν που τον απευθύνει στους γονείς των νεαρών αναγνωστών του, και έναν που τον απευθύνει στους νεαρούς αναγνώστες του.
Στον πρόλογο του προς τους γονείς, ο συμπιλητής-όπως προτιμά ο Garrison να χαρακτηρίζει τον εαυτό του-  ενημερώνει για την σκοπιμότητα του βιβλίου, και παρουσιάζει το περιεχόμενο κάθε κεφαλαίου, εξηγώντας ότι οι ιστορίες που έχει αποσπάσει για τα ζώα και για τους τόπους από το πρωτότυπο έργο, έχουν τοποθετηθεί σε χρονολογική σειρά και έχουν συνταχθεί με  τρόπο, ώστε ο νεαρός αναγνώστης να ενημερώνεται για τη γεωγραφική κατανομή κάθε ζώου και να το συσχετίζει με τα χαρακτηριστικά του τόπου στον οποίο ζει.
Συστήνει επίσης την ανάγνωση του βιβλίου στο σχολείο, γράφοντας ότι: «Η προσφορά της ως μια άσκηση στη γλώσσα μπορεί να είναι πολύ μεγαλύτερη απ΄όση κάποιος μπορεί να φανταστεί», ενώ απευθυνόμενος προς εκείνους που θεωρούν τον κ. Δαρβίνο ως έναν υλιστή, επισημαίνει πως:  «Θα ανακαλύψουν μια εύγλωττη έκφραση της ανθρώπινης κατανόησης, τόσο ευρεία όσο αυτή που απαθανατίσθηκε από τον Ρωμαίο κωμικό όταν έλεγε: homo sum: humani nil a me alienum puto (Είμαι ένας άνθρωπος, δεν θεωρώ τίποτε ανθρώπινο, ως ξένο προς εμένα)».

Δείτε λοιπόν μερικές από τις όμορφες ξυλογραφίες που επιλέξαμε από το βιβλίο αυτό, στο οποίο εξιστορείται κατά τη γνώμη του συγγραφέα του: Το συγκλονιστικότερο ταξείδι στην ανθρωπότητα, μετά το ταξείδι του Κολόμβου, κι αν αγαπάτε φυλλομετρήστε τις σελίδες του από τον σύνδεσμο που παραθέτουμε εδώ.

Συνέχεια ανάγνωσης «Τι είδε ο κ. Δαρβίνος στο ταξείδι του γύρω από τον κόσμο με το πλοίο Beagle;»

H Παραμυθένια Χώρα της Επιστήμης

Πολλά από τα εκλαϊκευμένα βιβλία της επιστήμης που γράφηκαν τον 19ο αιώνα, στις αρχές,  ή ακόμη και στα μέσα του 20ου αιώνα, είναι αναμενόμενο να έχουν απαξιωθεί ως προς την γνώση που παρέχουν, εκτός αν πρόκειται για το είδος της, που αφορά μελετητές της ιστορίας της επιστήμης, κοινωνιολόγους, παιδαγωγούς κ.ά.  Υπάρχουν όμως και πολλά βιβλία εποχής των οποίων η γνώση παραμένει επίκαιρη-στο επίπεδο τουλάχιστον που ενδιαφέρει τον αρχάριο ή το παιδί- ενώ το ύφος του κειμένου τους, οι προσεγγίσεις των εννοιών, αλλά και η αισθητική των εικόνων τους, εξακολουθούν να ικανοποιούν το ενδιαφέρον του σύγχρονου αναγνώστη, όχι αναγκαστικά εξαιτίας της νοσταλγικής και συγκαταβατικής ματιάς που μπορεί να ρίξει πάνω τους.

Ένα τέτοιο που υπέπεσε στην αντίληψή μας είναι το βιβλίο που εξέδωσε το 1879 η Arabella Buckley, με τίτλο: Η Παραμυθένια Χώρα της Επιστήμης στο οποίο η συγγραφέας, αποκαλύπτει με τη βοήθεια της επιστήμης, τα μυστικά και την ομορφιά του φυσικού κόσμου, όπως ήταν αντιληπτός στα τέλη του 19ου αιώνα. Το βιβλίο αυτό δεν ήταν το μοναδικό που συνέγραψε η Buckley. Ως νεαρή γραμματέας του Charles Lyell-θυμάστε; ήταν ο επιφανής καθηγητής Γεωλογίας και φίλος του Κάρολου Δαρβίνου που ασπάστηκε πρώτος τη θεωρία της Φυσικής Επιλογής- είχε την ευκαιρία να γνωρίσει τον Δαρβίνο, τον Alfred Wallace, αλλά και πολλούς κορυφαίους επιστήμονες της εποχής και να εισέλθει έτσι στον κόσμο της επιστήμης-τον αυστηρά περιορισμένο την εποχή εκείνη, στο ανδρικό κοινό- για να τον κατανοήσει, να τον περιγράψει και να τον εξηγήσει στον αρχάριο ή νεαρό αναγνώστη, σε δεκάδες βιβλία που εξέδωσε*.

Ας επιστρέψουμε όμως στο όμορφο βιβλίο παραθέτοντας μερικά αποσπάσματα καθώς και εικόνες του.  Στην εισαγωγή του λοιπόν, η Buckley παρομοιάζει τις δυνάμεις που δρουν στη Φύση, ως νεράιδες γράφοντας:

Υπάρχουν δυνάμεις ανάμεσά μας τις οποίες θα σας ζητήσω να μου επιτρέψετε να τις ονομάσω νεράιδες, οι οποίες είναι δέκα χιλιάδες φορές πιο όμορφες, πιο μαγικές, πιο θαυμαστές στο έργο τους, από αυτές των παλαιών παραμυθιών. Είναι επίσης αόρατες και πολλοί άνθρωποι ζουν και πεθαίνουν, χωρίς ποτέ να τις αντιληφθούν ή να προσπαθήσουν να τις δουν. Οι άνθρωποι αυτοί είναι σα να πηγαίνουν με τα μάτια κλειστά, είτε διότι ποτέ δεν τα άνοιξαν, είτε διότι κανείς δεν τους δίδαξε πώς να βλέπουν. Μπορεί να εκνευρίζονται και να ανησυχούν για τη δουλειά τους και τα μικροπροβλήματά τους, αλλά να μη γνωρίζουν ότι θα ξεκουραστούν και θα ανανεώσουν τον εαυτό του, αν αφήσουν τις νεράιδες να τους ανοίξουν τα μάτια για να τους δείξουν τις ήρεμα γλυκείες εικόνες της φύσης.

Στα 9 κεφάλαια όμως που ακολουθούν, χωρίς να εγκαταλείψει το ποιητικό και προσηνές στον αμύητο αναγνώστη ύφος της, εξηγεί με όλη τη διαθέσιμη επιστημονική γνώση του αιώνα της, φαινόμενα όπως: το Φως (Οι ηλιαχτίδες και η δουλειά που κάνουν), την Ατμόσφαιρα (Ο αέριος ωκεανός στον οποίο ζούμε), την Ανακύκλωση του Νερού (Μια σταγόνα νερού και τα ταξείδια της), το πώς διαμορφώνεται ο φλοιός της Γης (Οι δύο μεγάλοι γλύπτες: νερό και πάγος), τον Ήχο (Οι φωνές της Φύσης, και πώς να τις ακούσουμε), τον κύκλο ζωής των φυτών (Η ζωή της πρίμουλας), το πώς δημιουργήθηκαν τα ορυκτά καύσιμα (Η ιστορία ενός κομματιού κάρβουνου), την οργάνωση της κοινωνικής ζωής των μελισσών (Οι μέλισσες στην κυψέλη τους) και τους τρόπους με τους οποίους τα φυτά προσελκύουν τα έντομα για να τα επικονιάσουν (Μέλισσες και Λουλούδια). Συνέχεια ανάγνωσης «H Παραμυθένια Χώρα της Επιστήμης»

Σταγόνες νερού…

Δεν υπάρχει πιο συναρπαστική δραστηριότητα για το ανθρώπινο μυαλό, σε όλο το φάσμα της μάθησης, από τη μελέτη της Φύσης. Κανείς δεν μπορεί να αντικρίσει την ομορφιά και την πολυπλοκότητα των μορφών της, χωρίς να λαχταρίσει να βυθιστεί βαθύτερα στις κρυφές εσοχές της και με την έρευνα να ανακαλύψει την αιτία πολλών από τα φαινόμενα που φέρνει συνεχώς μπροστά στα μάτια μας.

Με αυτά τα λόγια η Agnes Catlow, μια από τις πολλές γυναίκες συγγραφείς της βικτωριανής εποχής που προσπάθησαν να κάνουν προσιτή την επιστήμη στο ευρύ κοινό και ειδικά στα παιδιά, προλόγισε το 1851, ένα βιβλίο της με τίτλο: Σταγόνες Νερού: Οι θαυμαστοί και πανέμορφοι κάτοικοί τους, όπως εμφανίζονται κάτω από το μικροσκόπιο, στο οποίο παρουσίαζε τον κόσμο των εγχυματικών (infusoria), όπως τότε ονομάζονταν οι μονοκύτταροι οργανισμοί που αργότερα υπήχθησαν στο Βασίλειο των Πρωτίστων.

Το βιβλίο, ένα από τα πρώτα με αντικείμενο το μικροσκόπιο και τη χρήση του, εκδόθηκε σε μια χρονική περίοδο που το όργανο αυτό είχε αρχίσει να αναδεικνύεται ως το κύριο μέσο για τη μελέτη της Φυσικής Ιστορίας και να γίνεται προσιτό στο ευρύ κοινό, χάρη στις εκθέσεις και τις εσπερίδες που οργάνωναν επιστημονικές ενώσεις, όπως η Εταιρεία Μικροσκοπίας, αλλά και στις φθηνές οικιακές εκδόσεις του που είχαν αρχίσει να πλημμυρίζουν την αγορά.

Για το μικροσκόπιο, άλλωστε, η Agnes Catlow αφιέρωσε στον πρόλογό του βιβλίου της, ένα από τα ομορφότερα εγκώμια που γράφηκαν ποτέ, συνιστώντας στους αναγνώστες της: Φανταστείτε τους εαυτούς σας ως μικροσκοπικές υπάρξεις που ζουν σε ένα διαφορετικό μέσο από την ατμόσφαιρά μας, ώστε να μπορέσετε να μπείτε μαζί μου στον θαυμαστό μπρούτζινο σωλήνα, που έχει στην είσοδό του, κρυστάλλινες πόρτες. Οι πόρτες αυτές είναι λαμπρές, κυκλικές και παχείες και έχει χρειαστεί πολύς χρόνος και εργασία ώστε να αποκτήσουν την τέλεια μορφή τους. Ένα πνεύμα που ονομάζεται Επιστήμη τις ανοίγει σε όλους όσοι επιθυμούν να την ερευνήσουν και να εισέλθουν στην επικράτειά της. Στο τέλος του σωλήνα θα βρούμε και άλλες θύρες, πολύ μικρότερες και πολύ πιο προσεκτικά κατασκευασμένες, δύο ή τρεις στον αριθμό. Όταν αυτές ανοίξουν, τότε βρισκόμαστε πια στον νέο κόσμο για τον οποίο σας μιλώ. Και τώρα πια βλέπω την έκπληξή σας· το μυαλό σας ζαλίζεται από την ποικιλία των νέων υπάρξεων και των μορφών που αντικρίζετε, καθώς γλιστρούν χωρίς κανέναν θόρυβο, στην απόλυτη σιωπή… Συνέχεια ανάγνωσης «Σταγόνες νερού…»

Κλασσικά Εικονογραφημένα

Κρυμμένα κάτω από το βιβλίο των Μαθηματικών, καταχωνιασμένα μέσα στη δερμάτινη τσάντα, σαγηνευτικά ακόμη και στο φως ενός φακού, κάτω από τα σκεπάσματα του κρεβατιού, πώς θα μπορούσαμε να ξεχάσουμε τα Κλασσικά Εικονογραφημένα, αυτούς τους αδίκως επικηρυγμένους από δασκάλους και γονείς, φίλους της παιδικής ζωής μας στους οποίους χρωστούμε την πρώτη γνωριμία μας με σημαντικά κείμενα της λογοτεχνίας και τη μύησή μας, στον απαγορευμένο κόσμο των κόμικς;

Αποτίοντας λοιπόν τον οφειλόμενο φόρο τιμής σε αυτούς τους ωφέλιμους και διασκεδαστικούς παιδικούς μας φίλους, αποφασίσαμε να αφιερώσουμε ένα μικρό άρθρο που να παρουσιάζει την ιστορία τους, και μερικές εικόνες από τίτλους τους που έχουν σχέση με το αντικείμενο της σελίδας.

Γεννήθηκαν λοιπόν το 1951 από τον Εκδοτικό Οίκο Ατλαντίς των αδελφών Πεχλιβανίδη, προσφύγων από την Αττάλεια, κατά το πρότυπο των «Classics Illustrated» που είχε εμπνευστεί ο Ρωσσικής καταγωγής Αμερικανός εκδότης Albert Lewis Kanter, προκειμένου να καταστήσει ελκυστικά και προσιτά στους νέους παγκόσμιας φήμης λογοτεχνικά έργα, αλλά και βιογραφίες σημαντικών ιστορικών προσώπων, επιστημόνων και καλλιτεχνών.

Ο πρώτος τίτλος που εξέδωσε το 1951 η Ατλαντίδα, ήταν οι Άθλιοι του Βίκτωρος Ουγκώ, τα  90.000 αντίτυπα των οποίων έγιναν ανάρπαστα, ώστε να χρειαστεί να ανατυπωθούν, φθάνοντας τον αριθμό του ενός εκατομμυρίου αντιτύπων! Η μεγάλη επιτυχία του τεύχους, και των 179 που επακολούθησαν, η οποία οφειλόταν στην τετραχρωμία, στη δυναμική αλληλεπίδραση των ελκυστικών εικόνων με το περιεκτικό αλλά εύστοχο κείμενο που τις συνόδευε, καθιέρωσε τα Κλασσικά Εικονογραφημένα ως το κυρίαρχο έντυπο του νεανικού κοινού των δεκαετιών του 50 και του 60. Συνέχεια ανάγνωσης «Κλασσικά Εικονογραφημένα»