Οι θαμώνες της σιωπής

Εκδόθηκε το 1907 έφερε τον τίτλο: «Οι θαμώνες της σιωπής» και σε αυτό ο συγγραφέας του Charles G.D. Roberts (1860-1943), Καναδός ποιητής, πεζογράφος, αλλά και μελετητής της Φυσικής Ιστορίας, εξέθεσε στα μάτια του αναγνώστη του στιγμιότυπα της Άγριας Ζωής, με σεβασμό στην επιστημονική ακρίβεια, αλλά και με την ενσυναίσθηση ενός λογοτέχνη που μεγιστοποιεί το δράμα της επιβίωσης, τοποθετώντας το σε ένα υποβλητικό και σιωπηρό κόσμο, στον οποίο κάθε ενέργεια για την εξασφάλιση της τροφής ή την αποφυγή της σύλληψης παίρνει συνταρακτικές διαστάσεις.

To βιβλίο, κοσμείτο από 50 περίπου εικόνες που φιλοτεχνήθηκαν από έναν σημαντικό Αμερικανό εικονογράφο της Άγριας Ζωής, τον  Charles Livingston Bull (1874-1932). Ανατρέχοντας στις εικόνες που αναρτήσαμε θα διαπιστώσετε πως τόσο στα σκίτσα του με μελάνι (τα περισσότερα), όσο και στις έγχρωμες υδατογραφίες του, η απλή και επηρεασμένη από την Ιαπωνική τεχνοτροπία γραμμή, συνοδεύει με την ακρίβεια, αλλά και τη δραματικότητά της, το κείμενο για το οποίο σύρθηκε…

Ο σύνδεσμος προς το βιβλίο από εδώ

Bill Sanderson ένας παλαιάς κοπής εικονογράφος

Στην σελίδα αρέσουν οι vintage αναπαραστάσεις της Βιολογίας και του Φυσικού Κόσμου, η παρουσίασή τους και ο σχολιασμός τους. Χρειάζεται συνεπώς να ανατρέχει συχνά στις πηγές της για να αναζητεί ό,τι ικανοποιεί την ίδια και θεωρεί πως μπορεί να αρέσει και στους αναγνώστες της.

Σε μια λοιπόν από τις γενναιόδωρες πηγές της, τα Wellcome images, το μάτι της τράβηξαν μερικά χαρακτικά που την ξάφνιασαν: Φευγαλέα της δημιουργήθηκε η εντύπωση πως ήταν προϊόντα του περασμένου, ή ακόμη και του προπερασμένου αιώνα, με την ρεαλιστική, μη αφαιρετική αποτύπωση των θεμάτων που απεικόνιζαν. Η εντύπωση όμως γρήγορα διαλύθηκε καθώς όλα τους, περιελάμβαναν την πιο μοντέρνα, και πιο εμβληματική ίσως, εικόνα του εικαστικού πολιτισμού του 20ου αιώνα: Το μοντέλλο της δίκλωνης έλικας!

Μας αρέσουν λοιπόν τα χαρακτικά αυτά για την αντίφασή τους, να παρουσιάζουν δηλαδή ένα αντικείμενο που βρίσκεται στην εμπροσθοφυλακή των σύγχρονων επιστημονικών επιτευγμάτων, όπως το DNA, με την αχλύ όμως μιας παλαιότερης αισθητικής.

Η τεχνική που χρησιμοποιήθηκε για τη δημιουργία τους ονομάζεται scratchboard, και συνίσταται στη χάραξη μιας μαύρης επιφάνειας, κάτω από την οποία υπάρχει ένα λευκό υπόστρωμα, έτσι ώστε οι λευκές γραμμές που αποκαλύπτονται να σχηματίζουν βαθμιαία την εικόνα του χαρακτικού.  Ο καλλιτέχνης που βρίσκεται πίσω από αυτά είναι ο Bill Sanderson, ένας χαράκτης και εικονογράφος με πλούσιο έργο στο οποίο περιλαμβάνεται η παραγωγή επιστημονικών  κ.ά. εικονογραφήσεων για εφημερίδες (Times),  περιοδικά (New Scientist, Fortune) και εκδοτικούς οίκους (Penguin).

Παρατηρώντας τα χαρακτικά που παραθέτουμε ο ενήμερος με τις εξελίξεις της επιστήμης αναγνώστης δεν μπορεί να μην παρατηρήσει πως παρά το ότι φιλοτεχνήθηκαν τη δεκαετία του 90 και εντεύθεν, όταν δηλαδή η Βιολογία πραγματοποιούσε το μεγάλο άλμα της στη μοριακή εποχή,  ο εικονογράφος αντιμετωπίζει, μάλλον με σκεπτικισμό την αισιοδοξία που συνόδευσε την ανακοίνωση των μεγάλων επιτευγμάτων, όπως η ολοκλήρωση της αλληλουχοποίησης του ανθρώπινου γονιδιώματος.  Και πράγματι το μόριο του DNA του Sanderson, παρουσιάζεται μεν στις θριαμβικές διαστάσεις που αναλογούν στο κορυφαίο επίτευγμα της αλληλουχοποίησής του, αλλά με την υπόμνηση μιας απειλητικής ντετερμινιστικής πρόσληψης, για την ανθρώπινη υπόσταση.

Συνέχεια ανάγνωσης «Bill Sanderson ένας παλαιάς κοπής εικονογράφος»

Στα χνάρια της μίτωσης

Πολλά από όσα γνωρίζουμε σήμερα για τη μιτωτική διαίρεση, στηρίζονται στην εργασία του Γερμανού κυτταρολόγου Walther Flemming (1843-1905) ο οποίος στο βιβλίο του: Zell-substanz, Kern und Zelltheilung (Κυτταρική Ουσία, Πυρήνας και Κυτταρική Διαίρεσης) που εξέδωσε το 1882, περιέγραψε με σαφήνεια τα χρωμοσώματα και την συμπεριφορά τους κατά τη μίτωση, όρο που επενόησε ο ίδιος.

Ο Flemming χρησιμοποιώντας χρωστικές ανιλίνης κατόρθωσε να καταστήσει ορατές τις ινώδεις δομές που εμφανίζονταν στα κύτταρα σαλαμάνδρας κατά τη διάρκεια της κυτταρικής διαίρεσης και να προσδιορίσει, πρώτος, τις κινήσεις τους. Στο βιβλίο του, που αποτελεί θεμέλιο λίθο της κυτταρογενετικής, περιλαμβάνονται 100 περίπου εικόνες, διόλου απαξιωμένες ως προς το γνωσιακό περιεχόμενό τους και ταυτόχρονα πανέμορφες, τις οποίες επιμελήθηκε ο ίδιος.

Παραθέτουμε λοιπόν μερικές από τις εικόνες του βιβλίου του εξαιρετικού αυτού επιστήμονα, επισημαίνοντας πως η καθυστέρηση της αναγνώρισης της εργασίας του μεγάλου Αυστριακού μοναχού (1900), στέρησε τη δυνατότητα στον Flemming να συνδυάσει τα σημαντικά ευρήματά του με την κληρονομικότητα, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την εξέλιξη της Γενετικής. Τελικώς η εργασία του εκτιμήθηκε στην πλήρη έκτασή της, μετά την επανανακάλυψη των μενδελικών νόμων, το 1900 και τη διατύπωση της χρωμοσωμικής θεωρίας της κληρονομικότητας από τους Boveri και Sutton, το 1908 Συνέχεια ανάγνωσης «Στα χνάρια της μίτωσης»

Σταγόνες νερού…

Δεν υπάρχει πιο συναρπαστική δραστηριότητα για το ανθρώπινο μυαλό, σε όλο το φάσμα της μάθησης, από τη μελέτη της Φύσης. Κανείς δεν μπορεί να αντικρίσει την ομορφιά και την πολυπλοκότητα των μορφών της, χωρίς να λαχταρίσει να βυθιστεί βαθύτερα στις κρυφές εσοχές της και με την έρευνα να ανακαλύψει την αιτία πολλών από τα φαινόμενα που φέρνει συνεχώς μπροστά στα μάτια μας.

Με αυτά τα λόγια η Agnes Catlow, μια από τις πολλές γυναίκες συγγραφείς της βικτωριανής εποχής που προσπάθησαν να κάνουν προσιτή την επιστήμη στο ευρύ κοινό και ειδικά στα παιδιά, προλόγισε το 1851, ένα βιβλίο της με τίτλο: Σταγόνες Νερού: Οι θαυμαστοί και πανέμορφοι κάτοικοί τους, όπως εμφανίζονται κάτω από το μικροσκόπιο, στο οποίο παρουσίαζε τον κόσμο των εγχυματικών (infusoria), όπως τότε ονομάζονταν οι μονοκύτταροι οργανισμοί που αργότερα υπήχθησαν στο Βασίλειο των Πρωτίστων.

Το βιβλίο, ένα από τα πρώτα με αντικείμενο το μικροσκόπιο και τη χρήση του, εκδόθηκε σε μια χρονική περίοδο που το όργανο αυτό είχε αρχίσει να αναδεικνύεται ως το κύριο μέσο για τη μελέτη της Φυσικής Ιστορίας και να γίνεται προσιτό στο ευρύ κοινό, χάρη στις εκθέσεις και τις εσπερίδες που οργάνωναν επιστημονικές ενώσεις, όπως η Εταιρεία Μικροσκοπίας, αλλά και στις φθηνές οικιακές εκδόσεις του που είχαν αρχίσει να πλημμυρίζουν την αγορά.

Για το μικροσκόπιο, άλλωστε, η Agnes Catlow αφιέρωσε στον πρόλογό του βιβλίου της, ένα από τα ομορφότερα εγκώμια που γράφηκαν ποτέ, συνιστώντας στους αναγνώστες της: Φανταστείτε τους εαυτούς σας ως μικροσκοπικές υπάρξεις που ζουν σε ένα διαφορετικό μέσο από την ατμόσφαιρά μας, ώστε να μπορέσετε να μπείτε μαζί μου στον θαυμαστό μπρούτζινο σωλήνα, που έχει στην είσοδό του, κρυστάλλινες πόρτες. Οι πόρτες αυτές είναι λαμπρές, κυκλικές και παχείες και έχει χρειαστεί πολύς χρόνος και εργασία ώστε να αποκτήσουν την τέλεια μορφή τους. Ένα πνεύμα που ονομάζεται Επιστήμη τις ανοίγει σε όλους όσοι επιθυμούν να την ερευνήσουν και να εισέλθουν στην επικράτειά της. Στο τέλος του σωλήνα θα βρούμε και άλλες θύρες, πολύ μικρότερες και πολύ πιο προσεκτικά κατασκευασμένες, δύο ή τρεις στον αριθμό. Όταν αυτές ανοίξουν, τότε βρισκόμαστε πια στον νέο κόσμο για τον οποίο σας μιλώ. Και τώρα πια βλέπω την έκπληξή σας· το μυαλό σας ζαλίζεται από την ποικιλία των νέων υπάρξεων και των μορφών που αντικρίζετε, καθώς γλιστρούν χωρίς κανέναν θόρυβο, στην απόλυτη σιωπή… Συνέχεια ανάγνωσης «Σταγόνες νερού…»

Κλασσικά Εικονογραφημένα

Κρυμμένα κάτω από το βιβλίο των Μαθηματικών, καταχωνιασμένα μέσα στη δερμάτινη τσάντα, σαγηνευτικά ακόμη και στο φως ενός φακού, κάτω από τα σκεπάσματα του κρεβατιού, πώς θα μπορούσαμε να ξεχάσουμε τα Κλασσικά Εικονογραφημένα, αυτούς τους αδίκως επικηρυγμένους από δασκάλους και γονείς, φίλους της παιδικής ζωής μας στους οποίους χρωστούμε την πρώτη γνωριμία μας με σημαντικά κείμενα της λογοτεχνίας και τη μύησή μας, στον απαγορευμένο κόσμο των κόμικς;

Αποτίοντας λοιπόν τον οφειλόμενο φόρο τιμής σε αυτούς τους ωφέλιμους και διασκεδαστικούς παιδικούς μας φίλους, αποφασίσαμε να αφιερώσουμε ένα μικρό άρθρο που να παρουσιάζει την ιστορία τους, και μερικές εικόνες από τίτλους τους που έχουν σχέση με το αντικείμενο της σελίδας.

Γεννήθηκαν λοιπόν το 1951 από τον Εκδοτικό Οίκο Ατλαντίς των αδελφών Πεχλιβανίδη, προσφύγων από την Αττάλεια, κατά το πρότυπο των «Classics Illustrated» που είχε εμπνευστεί ο Ρωσσικής καταγωγής Αμερικανός εκδότης Albert Lewis Kanter, προκειμένου να καταστήσει ελκυστικά και προσιτά στους νέους παγκόσμιας φήμης λογοτεχνικά έργα, αλλά και βιογραφίες σημαντικών ιστορικών προσώπων, επιστημόνων και καλλιτεχνών.

Ο πρώτος τίτλος που εξέδωσε το 1951 η Ατλαντίδα, ήταν οι Άθλιοι του Βίκτωρος Ουγκώ, τα  90.000 αντίτυπα των οποίων έγιναν ανάρπαστα, ώστε να χρειαστεί να ανατυπωθούν, φθάνοντας τον αριθμό του ενός εκατομμυρίου αντιτύπων! Η μεγάλη επιτυχία του τεύχους, και των 179 που επακολούθησαν, η οποία οφειλόταν στην τετραχρωμία, στη δυναμική αλληλεπίδραση των ελκυστικών εικόνων με το περιεκτικό αλλά εύστοχο κείμενο που τις συνόδευε, καθιέρωσε τα Κλασσικά Εικονογραφημένα ως το κυρίαρχο έντυπο του νεανικού κοινού των δεκαετιών του 50 και του 60. Συνέχεια ανάγνωσης «Κλασσικά Εικονογραφημένα»

Κρα, κρα! ή το χρονικό των κορακιών

Εκδόθηκε το 1848, έφερε τον τίτλο: «Κρα, κρα! ή το χρονικό των κορακιών» και εξιστορούσε σε έμμετρο λόγο, τη λυπητερή ιστορία ενός σμήνους κορακιών που το αφάνισαν οι αγρότες, γιατί τους έκλεβε τη σοδειά τους. Στο βιβλίο, ο συγγραφέας του -που είναι γνωστά μόνο τα αρχικά του R.M. στίχο με τον στίχο ξεδιπλώνει την οικολογία της συνύπαρξης και του ανταγωνιστικού μόχθου των ανθρώπων και των πουλιών. Ταυτόχρονα όμως νουθετεί τους νεαρούς αναγνώστες του για τις αξίες της συνεργασίας και της συντροφικότητας, ενώ δεν παραλείπει-με μια γνήσια βικτωριανή μελαγχολία-να τους προειδοποιήσει με την επαναλαμβανόμενη φράση, πως στη ζωή αυτή: Δεν υπάρχει χαρά δίχως θλίψη

Το βιβλίο συνοδεύεται από μια σειρά έξοχων εικόνων τις οποίες εικάζεται-καθώς και εδώ παρέχονται μόνο τα αρχικά του καλλιτέχνη J.B.– ότι φιλοτέχνησε η Jemima Blackburn, η Σκωτσέζα ζωγράφος που είχε εικονογραφήσει το βιβλίο Birds Drawn from Nature το οποίο εκδόθηκε το 1860.

Η αφήγηση αρχίζει μιαν ανοιξιάτικη ημέρα. Ο ήλιος λάμπει, οι κίτρινες και ιώδεις φορεσιές των κρόκων και των νάρκισσων αστράφτουν, το χορτάρι μεγαλώνει και τα κρωξίματα των κορακιών γεμίζουν τον αέρα, καλώντας το ένα το άλλο, να φέρουν κλαδάκια για να χτίσουν τις φωλιές τους. Κι όταν πια τελειώσουν θαυμάζουν το αποτέλεσμα του κοινού τους κόπου: Τις φωλιές που είναι έτοιμες να υποδεχτούν τα αυγά τους.

Συνέχεια ανάγνωσης «Κρα, κρα! ή το χρονικό των κορακιών»