Ένα προπαγανδιστικό φιλμ του 1940

Το 1940 γυρίστηκε από την Σοβιετική Υπηρεσία Κινηματογράφου ένα μικρό φιλμ που παρουσίαζε τα πειράματα του δόκτωρος Sergey Bryukhonenko, στην ανάνηψη νεκρών οργανισμών και οργάνων τους που είχαν διεξαχθεί στο εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας και Υγείας της Ε.Σ.Σ.Δ.

Ο επιστήμων αυτός φέρεται με τη συσκευή που είχε επινοήσει (autojektor) να καθιστά δυνατή, μετά την αφαίρεση και επαναμετάγγιση αίματος σε όργανα πειραματοζώων (καρδιά και πνεύμονες), την συνέχιση της φυσιολογικής λειτουργίας των οργάνων για ώρες.
Πολύ περισσότερο, στο φιλμ παρουσιάζεται ένα πέρα για πέρα εξωπραγματικό «επίτευγμα» όπως η δυνατότητα της αποκομμένης κεφαλής ενός σκύλου, συνδεδεμένης με την συσκευή,  να αντιδρά σε ερεθίσματα, όπως το γαργάλημα της μουσούδας του με ένα φτερό και ο ερεθισμός της μύτης του και της γλώσσας του από ένα διάλυμα κιτρικού οξέος.

Περίεργη όμως είναι και η εισαγωγή στο φιλμ, το οποίο προλογίζει ο φημισμένος Βρετανός βιολόγος J.B.S. Haldane. Και γεννά ερωτήματα του πώς ο Haldane αν και φίλος του καθεστώτος-αλλά οπωσδήποτε επιστήμονας υψηλού κύρους και εντιμότητας, που την απέδειξε όταν κατήγγειλε ευθέως τον Λυσενκοϊσμό- μπόρεσε να προσυπογράψει μια τόσο χονδροειδή απόπειρα προπαγανδιστικής προβολής της σοβιετικής επιστήμης. Στα χρόνια που έχουν μεσολαβήσει τα ερωτήματα αυτά δεν έχουν απαντηθεί. Εικάζεται ωστόσο ότι είναι πιθανόν ο μεγάλος επιστήμονας να εξαπατήθηκε, προλογίζοντας μια ταινία που οι εμπνευστές της, του απέκρυψαν ή μετέβαλαν το περιεχόμενο της.

Δείτε λοιπόν το ενδιαφέρον ντοκουμέντο με την επισήμανση πως η σκηνή με τον σκύλο,  πραγματική ή σκηνοθετημένη, είναι ομολογουμένως σκληρή…

Edith Wallace: Το αγνοημένο κορίτσι του δωματίου με τις μύγες

Φτάνει να πει κανείς «Το δωμάτιο με τις μύγες» για να πετάξει η σκέψη στο  εργαστήριο που οργάνωσε ο Τ. H. Morgan στο Πανεπιστήμιο Columbia αλλά και στα περίφημα  fly-boys του, τους νεαρούς φοιτητές Alfred Sturtevant, Calvin Bridges και Hermann Muller, με τους οποίους έθεσε τις βάσεις της σύγχρονης Γενετικής, αποδεικνύοντας την ορθότητα της χρωμοσωμικής θεωρίας, συμβάλλοντας στη διερεύνηση του φυλοκαθορισμού, τη μελέτη της φυλοσύνδετης κληρονομικότητας και των μεταλλάξεων, τη σύνταξη των πρώτων γενετικών χαρτών και πολλά άλλα.

Όμως από το προσκήνιο αυτής της εποποιίας επιστημονικών
επιτευγμάτων απουσιάζει ένα μέλος του εργαστηρίου, ένα fly-girl που είχε αδιαμφισβήτητη συμβολή στο έργο της ομάδας. Είναι η Edith Maynard Wallace, βιολόγος απόφοιτος του Κολλέγιο του Mt. Holyoke, και κάτοχος πτυχίου Master από το Πανεπιστήμιο Clark που άφησε τη διδασκαλία στα Κολλέγια του Ohio και του Maine, προκειμένου να αποδεχτεί την πρόταση που της έκανε στα 1908  ο Morgan-χάρη στη δεινότητά της στο σχέδιο- να ενταχθεί ως εικονογράφος στο «δωμάτιο με τις μύγες».

Η Wallace που γεννήθηκε το 1881 και απεβίωσε το 1964 συνόδευσε τον Morgan σε όλη τη διάρκεια της επιστημονικής σταδιοδρομίας του από το Columbia ως και το Caltech, από το οποίο η ίδια συνταξιοδοτήθηκε το 1944. Στο διάστημα της συνεργασίας τους, αλλά και της συνεργασίας με τα άλλα μέλη της ομάδας, έχοντας ως βιολόγος γνώση του αντικειμένου, παρήγαγε μια μεγάλη σειρά εικονογραφήσεων της Drosophila, ώστε να μπορεί να θεωρηθεί η … προσωπική ζωγράφος της μικροσκοπικής διασημότητας που κατέκτησε τα εργαστήρια Γενετικής σε όλον τον κόσμο. Τα σχέδιά της διακρίνονται για την εξαιρετική ακρίβεια, αλλά και την σαφήνεια και την λεπτότητα των γραμμών τους, που είναι σύμφυτες με το λεπτεπίλεπτο μοντέλλο της.

H Wallace ασχολήθηκε ιδιαιτέρως με τις μεταλλάξεις της Drosophila (για μερικές είχε εμπλοκή στην αναγνώρισή τους) και συνήθιζε στα σχέδιά της, με σινική μελάνη σε χαρτόνι απόχρωσης ελεφαντόδοντου, να σημειώνει την χρονολογία παραγωγής, καθώς και το όνομα του ερευνητή για λογαριασμό του οποίου τα φιλοτέχνησε. Continue reading «Edith Wallace: Το αγνοημένο κορίτσι του δωματίου με τις μύγες»

Σταγόνες νερού…

Δεν υπάρχει πιο συναρπαστική δραστηριότητα για το ανθρώπινο μυαλό, σε όλο το φάσμα της μάθησης, από τη μελέτη της Φύσης. Κανείς δεν μπορεί να αντικρίσει την ομορφιά και την πολυπλοκότητα των μορφών της, χωρίς να λαχταρίσει να βυθιστεί βαθύτερα στις κρυφές εσοχές της και με την έρευνα να ανακαλύψει την αιτία πολλών από τα φαινόμενα που φέρνει συνεχώς μπροστά στα μάτια μας.

Με αυτά τα λόγια η Agnes Catlow, μια από τις πολλές γυναίκες συγγραφείς της βικτωριανής εποχής που προσπάθησαν να κάνουν προσιτή την επιστήμη στο ευρύ κοινό και ειδικά στα παιδιά, προλόγισε το 1851, ένα βιβλίο της με τίτλο: Σταγόνες Νερού: Οι θαυμαστοί και πανέμορφοι κάτοικοί τους, όπως εμφανίζονται κάτω από το μικροσκόπιο, στο οποίο παρουσίαζε τον κόσμο των εγχυματικών (infusoria), όπως τότε ονομάζονταν οι μονοκύτταροι οργανισμοί που αργότερα υπήχθησαν στο Βασίλειο των Πρωτίστων.

Το βιβλίο, ένα από τα πρώτα με αντικείμενο το μικροσκόπιο και τη χρήση του, εκδόθηκε σε μια χρονική περίοδο που το όργανο αυτό είχε αρχίσει να αναδεικνύεται ως το κύριο μέσο για τη μελέτη της Φυσικής Ιστορίας και να γίνεται προσιτό στο ευρύ κοινό, χάρη στις εκθέσεις και τις εσπερίδες που οργάνωναν επιστημονικές ενώσεις, όπως η Εταιρεία Μικροσκοπίας, αλλά και στις φθηνές οικιακές εκδόσεις του που είχαν αρχίσει να πλημμυρίζουν την αγορά.

Για το μικροσκόπιο, άλλωστε, η Agnes Catlow αφιέρωσε στον πρόλογό του βιβλίου της, ένα από τα ομορφότερα εγκώμια που γράφηκαν ποτέ, συνιστώντας στους αναγνώστες της: Φανταστείτε τους εαυτούς σας ως μικροσκοπικές υπάρξεις που ζουν σε ένα διαφορετικό μέσο από την ατμόσφαιρά μας, ώστε να μπορέσετε να μπείτε μαζί μου στον θαυμαστό μπρούτζινο σωλήνα, που έχει στην είσοδό του, κρυστάλλινες πόρτες. Οι πόρτες αυτές είναι λαμπρές, κυκλικές και παχείες και έχει χρειαστεί πολύς χρόνος και εργασία ώστε να αποκτήσουν την τέλεια μορφή τους. Ένα πνεύμα που ονομάζεται Επιστήμη τις ανοίγει σε όλους όσοι επιθυμούν να την ερευνήσουν και να εισέλθουν στην επικράτειά της. Στο τέλος του σωλήνα θα βρούμε και άλλες θύρες, πολύ μικρότερες και πολύ πιο προσεκτικά κατασκευασμένες, δύο ή τρεις στον αριθμό. Όταν αυτές ανοίξουν, τότε βρισκόμαστε πια στον νέο κόσμο για τον οποίο σας μιλώ. Και τώρα πια βλέπω την έκπληξή σας· το μυαλό σας ζαλίζεται από την ποικιλία των νέων υπάρξεων και των μορφών που αντικρίζετε, καθώς γλιστρούν χωρίς κανέναν θόρυβο, στην απόλυτη σιωπή… Continue reading «Σταγόνες νερού…»

O πίνακας των θηλαστικών, από το εγκυκλοπαιδικό λεξικό Larousse, έκδοση 1909

Πόσοι άραγε αναγνώστες, και ιδιαιτέρως μικροί, δεν θα μαγεύτηκαν, κάποτε, από τις εικόνες των θηλαστικών που γεμίζουν το οικείο λήμμα, στο παλαιό εγκυκλοπαιδικό λεξικό; Δεν είναι ακριβείς, όπως θα ήταν μια φωτογραφία. Με την ομορφιά τους όμως μπορούν να μεταφέρουν τον αναγνώστη στα βάθη της ζούγκλας, της ερήμου και της θάλασσας για να συναντήσει μερικά από τα μέλη της Τάξης στην οποία ανήκουμε.