Ένα φιλμ της δεκαετίας του 70, για την ιστορία του DNA

Το 1973 παράχθηκε από τις VCM Productions ένα φιλμ, διαρκείας 47 περίπου λεπτών, στο οποίο-οι ζώντες τη χρονολογία εκείνη- πρωταγωνιστές της ιστορίας του DNA, αφηγούνται τον τρόπο με τον οποίο ενεπλάκησαν στη μελέτη του γενετικού υλικού και τη συμβολή τους σε αυτήν, την οποία εξηγούν με πολύ απλό και κατανοητό τρόπο.

Η ταινία ξεκινά με ένα μικρό απόσπασμα που παρουσιάζει τον Oswald Avery, στο εργαστήριό του στο Πανεπιστήμιο Rockefeller και συνεχίζει με συνεντεύξεις των Watson και Crick, του Maurice Wilkins και του Linus Pauling.

Το φιλμ είναι ενδιαφέρον και αξίζει να το δείτε όλο. Για όσους όμως δεν έχουν χρόνο ή διάθεση να το πράξουν, προτείνουμε ορισμένα από τα πλέον σημαντικά στιγμιότυπά του.

Παρακολουθήστε λοιπόν κατά τις χρονικές στιγμές:

4:10: Τον Watson να περιγράφει την εντύπωση που του έκανε η παρουσίαση περιθλασιογραφημάτων του DNA από τον Maurice Wilkins (τον πρώτο που σκέφθηκε να εφαρμόσει την τεχνική αυτή στο DNA) στο συνέδριο του Ζωολογικού Σταθμού της Νάπολης, το 1951.

9:26:Τον Pauling να εξηγεί, αναδιπλώνοντας ένα απλό φύλλο χαρτί την τεχνική κατασκευής μοντέλων, που τον οδήγησε  να ανακαλύψει, τη δευτεροταγή δομή της α έλικας στις πρωτεΐνες, ενσωματώνοντας τις πληροφορίες από τα περιθλασιογραφήματα πρωτεϊνών.

11:54: Τον Watson να εξηγεί πώς η δημιουργία μοντέλων, με την οποία ο Pauling, πέτυχε να διαλευκάνει τη δομή της α έλικας στις πρωτεΐνες, παρακίνησε τον ίδιο και τον Crick, να την εφαρμόσουν στη διερεύνηση της δομής του DNA.

17:19: Τον Crick να εξηγεί στον πίνακα, πώς από τα δεδομένα των κρυσταλλογραφημάτων, οι δύο επιστήμονες ήχθησαν στη διατύπωση του μοντέλου της δίκλωνης έλικας. Στο στιγμιότυπο αυτό, πολύ ενδιαφέρον παρουσιάζει η αντιστοίχιση του μοντέλου που προτάθηκε με τον χαρακτηριστικό σταυρό, του περιθλασιογραφήματος του DNA.

20:17: Είναι το στιγμιότυπο στο οποίο αναφέρεται η φωτογραφία 51, (την οποία είχε τραβήξει ο Raymond Gosling, ένας διδακτορικός φοιτητής της Rosalind Franklin) την οποία ο Wilkins- έδειξε στον Watson, χωρίς τη συγκατάθεση της Franklin, η οποία απουσίαζε από το King’s College, την ημέρα της επίσκεψης του Watson.

25:53: Τον Wilkins να δίνει τη δική του ερμηνεία για τη δυσκολία της συνεργασίας του με την Rosalind Franklin στην οποία επισημαίνεται και η διαφορά της προσέγγισης της, από τον ίδιο και τους Watson και  Crick, σχετικά με την κατασκευή μοντέλων για τη διερεύνηση της δομής μακρομορίων.

30:30: Toν Wilkins να αναφέρεται στους κανόνες του Chargaff.

35:37: Τον Crick να εξηγεί γιατί οι δύο κλώνοι είναι αντιπαράλληλοι.

To φιλμ κλείνει με την επίσκεψη των Watson και Crick σε μια παμπ στην οποία αναθυμούνται το κλίμα της εποχής και τους λόγους της τόσο επιτυχούς συνεργασίας τους.

Το πουλί

To βιβλίο το «Πουλί» ήταν το πρώτο μέρος μιας τριλογίας (Το πουλί, το έντομο, η θάλασσα) με την οποία ο επιφανής Γάλλος ιστορικός Jules Michelet έκανε μια στροφή από το καθαυτό αντικείμενό του  στην ποιητική  περιγραφή της φύσης.  Το βιβλίο ο συγγραφέας το αφιέρωσε στη νεαρή σύζυγό του, γράφοντας τρυφερά:

Αφιερωμένο σε σένα, αυτό που πράγματι σου ανήκει· τρία βιβλία της θαλπωρής του τζακιού που ξεπήδησαν, ως  αποτέλεσμα της γλυκείας απογευματινής κουβέντας μας.

Σε αυτό το πολύ όμορφο βιβλίο, ο συγγραφέας δεν αποσκοπούσε να μάθει ο αναγνώστης πράγματα που μπορούσε να του διδάξει ένας φυσιοδίφης, ειδικός πάνω στην ορνιθολογία. Τον ενδιέφερε περισσότερο να του μεταδώσει την αγάπη για τη φύση, τη φύση της οποίας ο άνθρωπος αποτελεί μέρος. Με την έννοια αυτή το βιβλίο, συγκαταλέγεται σε αυτό που προανήγγειλαν, αφού πρωτοεκδόθηκε στα γαλλικά το 1855, την έλευση του Δαρβίνου του οποίου η Καταγωγή των ειδών, εκδόθηκε τέσσερα χρόνια αργότερα.

Το βιβλίο κοσμείται από μαγευτικές ξυλογραφίας, μπορντούρες, πρωτογράμματα και άλλα διακοσμητικά τα οποία φιλοτέχνησε ο Hector Giacomelli, Γάλλος χαράκτης, ζωγράφος και εικονογράφος που εξειδικευόταν στην αναπαράσταση των πτηνών.

Οι εικόνες που παρουσιάζουμε προέρχονται από την Αγγλική έκδοση του βιβλίου, η οποία είδε το φως της δημοσιότητας το 1868. Ο σύνδεσμος προς αυτήν είναι διαθέσιμος από εδώ.

Δείτε λοιπόν τις όμορφες εικόνες και αν επιθυμείτε περιηγηθείτε στην έκδοση του συνδέσμου.







Υγιεινή φυσιολογία- με ιδιαίτερη αναφορά στη χρήση αλκοολούχων ποτών και ναρκωτικών

Το βιβλίο: «Υγιεινή φυσιολογία-με ιδιαίτερη αναφορά στη χρήση αλκοολούχων ποτών και ναρκωτικών» εκδόθηκε το 1884 από τον εκδοτικό οίκο A. S. Barnes & company και συγγραφέας του ήταν ο Joel Dorman Steel, ένας Αμερικανός εκπαιδευτικός που συνέγραψε δεκάδες δημοφιλή σχολικά βιβλία για την Αμερικανική εκπαίδευση του 19ου αιώνα.

Τα βιβλία του, που κάλυπταν τα αντικείμενα Φυσικής, Χημείας, Φυσιολογίας, Ζωολογίας, Αστρονομίας, αλλά και Ιστορίας, ήταν δημοφιλή, λόγω του ελκυστικού τρόπου γραφής τους, της προσεκτικής επιλογής του περιεχομένου τους-που ήταν προσαρμοσμένο στις ανάγκες των μαθητών- αλλά και διότι το υλικό τους ήταν οργανωμένο, ώστε να παρέχει έναν κατατοπιστικό οδηγό διδασκαλίας για τον εκπαιδευτικό και μελέτης για τον μαθητή.

Ειδικά το βιβλίο που παρουσιάζουμε κοσμείται από πολύ όμορφες εικόνες, των οποίων ο εικονογράφος δεν κατονομάζεται. Ωστόσο το σημαντικό έργο του επιβίωσε καθώς, όπως μπορείτε να διαπιστώσετε πολλές από τις εικόνες του περιλαμβάνονταν στα κάποτε εγχειρίδια Ανθρωπολογίας που διδάσκονταν στην Ελληνική εκπαίδευση.

Παραθέτουμε λοιπόν τη διεύθυνση προς το βιβλίο αυτό (από εδώ), καθώς και μερικές χαρακτηριστικές εικόνες που ίσως αναγνωρίσετε. Παραθέτουμε όμως και ένα μικρό τμήμα του βιβλίου (σελ. 29) το οποίο αναφέρεται στον σκελετό· έχει το ενδιαφέρον του, διότι αντιπαραβάλει την αίσθηση του θανάτου που μας προκαλεί η θέα του σκελετού με τις απίστευτες λειτουργίες του ερειστικού συστήματος. Για δείτε πώς το γράφει:

Ο σκελετός είναι η εικόνα του θανάτου. Η δυσάρεστη μορφή του μάς απωθεί ενστικτωδώς. Θα δούμε, ωστόσο, πώς στηρίζει το σώμα και πώς τα δυσάρεστα στη θέα οστά μας βρίθουν από εξαιρετικά εργαλεία και επινοητικές κατασκευές.







Οι μύθοι του Λαφονταίν

Ένα από τα περισσότερο διαβασμένα έργα της Γαλλικής λογοτεχνίας είναι οι Μύθοι του Λαφονταίν. Στα 12 βιβλία που τους περιλαμβάνουν ο Γάλλος ποιητής αξιοποιώντας τους  αισώπειους μύθους-τους οποίους άντλησε από την αρχαιότερη πηγή τους, το έργο του Φαίδρου– αλλά και σύγχρονες πηγές, αφηγείται 243 ιστορίες. Όλες τους, γραμμένες έμμετρα,  αποτελούν αλληγορίες στις οποίες τα περιστατικά, οι περιπέτειες και τα παθήματα από τη ζωή ανθρωπόμορφων ζώων καταλήγουν σε ένα διδακτικό και ηθικό επιμύθιο.

Οι μύθοι του Λαφονταίν αξιώθηκαν πολλών επανεκδόσεων από τις πρώτες που δημοσιεύθηκαν τμηματικά μεταξύ των ετών 1668-1694. Από τις εκδόσεις αυτές παρουσιάζουμε την έκδοση του  1859, ξεχωρίζοντάς την, για τις πανέμορφες λιθογραφίες που φιλοτέχνησε σκιτσογράφος και γελοιογράφος Jean Ignace Isidore Gérard Grandville. Σε αυτές η έκτακτη δεξιοτεχνία του γελοιογράφου και του μυθοπλάστη, να αποδίδουν με λεπτότητα και χιούμορ, ανθρώπινα χαρακτηριστικά στους ήρωες των ιστοριών, συναντήθηκαν όσο σε λίγες από τις μεταγενέστερες εκδόσεις.

Η πρόσβαση στην όμορφη έκδοση από εδώ.

Ο λαγός και η χελώνα
Ο σκύλος και ο λύκος
Το βόδι και ο βάτραχος
Ο λύκος και το αρνί
Ο λύκος και ο πελαργός
Οι μύγες και το μέλι
Το λιοντάρι και η σκνίπα
Το λιοντάρι και ο ποντικός
Ο πετεινός και η αλεπού

 

Percy Smith

Η μακροφωτογραφία και η μικροκινηματογράφηση, αποτελούν σήμερα διαδεδομένες τεχνικές με τις οποίες ακόμη και ένας ερασιτέχνης φωτογράφος, οπλισμένος με μια σύγχρονη κάμερα και έναν ηλεκτρονικό υπολογιστή, μπορεί να δημιουργήσει εντυπωσιακές εικόνες που αποκαλύπτουν τα μυστικά του μικροσκοπικού φυσικού κόσμου.

Αυτά όμως που σήμερα θεωρούνται δεδομένα και κοινόχρηστα δεν θα είχαν υπάρξει, αν ένας πρωτοπόρος της μακροφωτογραφίας και της παραγωγής εκπαιδευτικών ταινιών δεν είχε θέσει τις βάσεις τους, εργαζόμενος υπομονετικά, στο χρονικό διάστημα που μεσολάβησε μεταξύ των δύο παγκοσμίων πολέμων.

Ονομαζόταν Percy Smith (1880-1945) και στον καιρό του δεν ήταν ένας αναγνωρισμένος φωτογράφος, πολύ περισσότερο ένας επιστήμονας. Όμως η αγάπη του για τον φυσικό κόσμο τον ωθούσε να επινοεί κινηματογραφικές διατάξεις και τεχνικές που θα του επέτρεπαν να τον συλλάβει και να τον παρουσιάσει στο κοινό του.

O Percy Smith ξεκίνησε την καριέρα του στις αρχές του 20ου αιώνα, ως υπάλληλος του Βρετανικού Υπουργείου Παιδείας επιφορτισμένος με τη λήψη φωτογραφιών του φυσικού κόσμου, για εκπαιδευτικούς σκοπούς.  Τότε ήταν που συνέλαβε και πραγμάτωσε την ιδέα της δημιουργίας εκπαιδευτικών ταινιών με θέματα από τον μικροσκοπικό κόσμο. Η ιδέα όμως που δεν συγκίνησε το Υπουργείο τράβηξε το ενδιαφέρον ενός παραγωγού ταινιών του Charles Urban που βλέποντας μια ταινία του Smith με μια μύγα, του δάνεισε μια κινηματογραφική μηχανή και δύο ρολά φιλμ των 35mm, λέγοντάς του: «Δείξε μου τι μπορείς να κάνεις«.

Το αποτέλεσμα της συνεργασίας τους ήταν περισσότερες από 50 ταινίες του φυσικού κόσμου. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει η ταινία: «Η γέννηση ενός άνθους«, ταινία στην οποία, πρώτη φορά χρησιμοποιήθηκε η τεχνική stop-motion, δηλαδή της καρέ-καρέ κινηματογράφησης. Οι ταινίες αυτές ήταν βουβές. Αυτό όμως κάθε άλλο παρά στεναχωρούσε τον δημιουργό τους που δήλωνε πως:

«Ο κόσμος θυσιάζει τώρα τα πάντα για την ταχύτητα, ενώ η ησυχία φαίνεται να θεωρείτε ως μια απεχθής κατάσταση, ώστε να λογοκρίνεται με κάθε μέσο που μπορεί η επιστήμη να επινοήσει».

Δείτε λοιπόν αυτό το μικρό φιλμ, αλλά και το φιλμ: «Μια ακροβατική μύγα»,  που αποτελούν  αντιπροσωπευτικά δείγματα της εργασίας ενός δημιουργού, για την οποία επιστήμονες και κινηματογραφιστές-όλο και περισσότερο- συμφωνούν πώς συνεισέφερε πολλά τόσο στην επιστήμη, όσο και στην τέχνη.

Μια αθέατη μητρόπολη

Πολλές από τις αναπαραστάσεις ή τις καταγραφές του φυσικού κόσμου έχουν αξία, όχι διότι μας μαθαίνουν κάτι που δεν γνωρίζουμε ήδη, αλλά διότι μας το συστήνουν εκ νέου, ώστε να αντιληφθούμε πτυχές που διέφευγαν της προσοχής μας.

Μια τέτοια καταγραφή είναι το φιλμ που παρουσιάζουμε. Στο φιλμ με τη χρήση οπτικού μικροσκοπίου και ενός iphone, έχει αποτυπωθεί μια αθέατη και πολυάσχολη μητρόπολη που ενώ γνωρίζουμε πως υπάρχει, συνήθως αγνοούμε. Η μητρόπολη αυτή, απίστευτα πολυπληθέστερη των δικών μας μητροπόλεων, είναι η μητρόπολη των μονοκύτταρων συγκατοίκων στις πόλεις μας.

Δείτε λοιπόν αυτό το εξαιρετικό φιλμ, διάρκειας 6 λεπτών που γύρισε ο Καναδός κινηματογραφιστής Evan Luchkow. Το φιλμ έχει γυριστεί από υλικό-προφανώς στάσιμα νερά- που έχει ληφθεί στους δρόμους του Βανκούβερ και έχει επενδυθεί με τους ήχους τους.

Δείτε το φιλμ, όχι διότι θα σας παρουσιάσει οργανισμούς που δεν γνωρίζετε. Αλίμονο, τα δινομαστιγωτά, τα διάτομα, η Euglena, τα χοανομαστιγοφόρα είναι πασίγνωστοι μικροοργανισμοί…

Δείτε το διότι είναι όμορφο-έχει βραβευθεί άλλωστε ως καλύτερο Πειραματικό Φιλμ στο Φεστιβάλ  UWpg Film Fest– και διότι μάς δείχνει πόσο αναπόσπαστα συνδεδεμένες με τον φυσικό κόσμο, είναι αυτά τα κορυφαία τεχνουργήματα του ανθρώπινου πολιτισμού, που είναι οι πόλεις μας.

Το φιλμ είναι προσβάσιμο από την ιστοσελίδα του Αeon, στη διεύθυνση:https://aeon.co/videos/meet-your-single-celled-neighbours-a-microbial-tour-of-a-metropolis