H εικονογράφηση του Ζωικού Βασιλείου του G. Cuvier

Η «Εικονογράφηση του Ζωικού Βασιλείου του G. Cuvier» ήταν μια εικονογραφημένη έκδοση την οποία φιλοτέχνησε και εξέδωσε τμηματικά ανάμεσα στα 1829-1844 ο εντομολόγος Félix Édouard Guérin-Méneville,  με σκοπό την απεικόνιση των ζωικών οργανισμών που περιλαμβάνονταν στο έργο του G. Cuvier το «Ζωικό Βασίλειο» ,  το οποίο στερείτο εικονογράφησης.  Η έκδοση αφιερώνει ένα μεγάλο μέρος των σελίδων της στην παρουσίαση των εντόμων του έργου του Cuvier, που είναι η μοναδική ομάδα που δεν περιγράφηκε από τον ίδιο τον μεγάλο φυσιοδίφη, αλλά τον φίλο του εντομολόγο Pierre André Latreille.

Δείτε λοιπόν μερικές από τις εξαιρετικές εικόνες του σημαντικού αυτού έργου, λαμβάνοντας υπόψη, ότι όταν πρωτοκυκλοφόρησε, ικανοποίησε τον Cuvier ο οποίος είχε δηλώσει πως «Είναι ένα ιδιαιτέρως χρήσιμο βιβλίο για τους αναγνώστες καθώς είναι εξίσου ακριβές και κομψό«. Η πρόσβαση στο αρχείο από το οποίο μπορείτε να θαυμάσετε την έκδοση από εδώ.

Τα ψάρια, οι καραβίδες και τα καβούρια…

Το βιβλίο έφερε τον τίτλο:  Τα ψάρια, οι καραβίδες και τα καβούρια, σε διάφορα χρώματα και εξαιρετικές μορφές, που βρίσκονται γύρω από τα Μολούκες Νήσους, και στις ακτές των Νότιων Κτήσεων, συγγραφέας του ήταν ο Louis Renard και εκδόθηκε στο Άμστερνταμ το 1719.

Το βιβλίο, περιέχει 100 πλάκες στις οποίες περιλαμβάνονται 460 χρωματισμένες με το χέρι χαλκογραφίες, όλες εξαιρετικής ομορφιάς, μερικές αρκετά ρεαλιστικές και ακριβείς, αλλά πολλές αμφίβολης επιστημονικής ακρίβειας. Τα σχέδια για πολλούς από τους  εικονιζόμενους οργανισμούς έγιναν με πρότυπο προγενέστερα σχέδια συλλεκτών, άλλα όμως σχεδιάστηκαν με βάση διατηρημένα δείγματα που είχαν χάσει τον φυσικό χρωματισμό τους, έτσι ώστε ο χρωματισμός τους να αφεθεί στην φαντασία του καλλιτέχνη…

Επίσης σε αρκετά δείγματα είναι εμφανής ο ανθρωπομορφισμός και η παρείσφρηση περίεργων σχημάτων που απεικονίζουν τον ήλιο, το φεγγάρι και τα αστέρια, αλλά και η συμπερίληψη χρηστικών πληροφοριών για τον … ενδεδειγμένο τρόπο μαγειρέματος του εικονιζόμενου είδους.

Το βιβλίο αυτό, παρά τις ανατομικές και μορφολογικές ανακρίβειές του, ήταν το πρώτο με έγχρωμες εικόνες ψαριών, καβουριών κ.ά. και απετέλεσε ένα από τα ορόσημα στην προσπάθεια να προσληφθούν και να περιγραφούν οι οργανισμοί με βάση τη λογική και την παρατήρηση.

Δείτε λοιπόν τις εικόνες που παραθέτουμε. Είναι γοητευτικές, όσο και αν αυτό που απεικονίζουν είναι περισσότερο τέχνη, παρά επιστήμη…

H σελίδα που παραπέμπει στο όμορφο και ευφάνταστο βιβλίο από εδώ

 

Ένα προπαγανδιστικό φιλμ του 1940

Το 1940 γυρίστηκε από την Σοβιετική Υπηρεσία Κινηματογράφου ένα μικρό φιλμ που παρουσίαζε τα πειράματα του δόκτωρος Sergey Bryukhonenko, στην ανάνηψη νεκρών οργανισμών και οργάνων τους που είχαν διεξαχθεί στο εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας και Υγείας της Ε.Σ.Σ.Δ.

Ο επιστήμων αυτός φέρεται με τη συσκευή που είχε επινοήσει (autojektor) να καθιστά δυνατή, μετά την αφαίρεση και επαναμετάγγιση αίματος σε όργανα πειραματοζώων (καρδιά και πνεύμονες), την συνέχιση της φυσιολογικής λειτουργίας των οργάνων για ώρες.
Πολύ περισσότερο, στο φιλμ παρουσιάζεται ένα πέρα για πέρα εξωπραγματικό «επίτευγμα» όπως η δυνατότητα της αποκομμένης κεφαλής ενός σκύλου, συνδεδεμένης με την συσκευή,  να αντιδρά σε ερεθίσματα, όπως το γαργάλημα της μουσούδας του με ένα φτερό και ο ερεθισμός της μύτης του και της γλώσσας του από ένα διάλυμα κιτρικού οξέος.

Περίεργη όμως είναι και η εισαγωγή στο φιλμ, το οποίο προλογίζει ο φημισμένος Βρετανός βιολόγος J.B.S. Haldane. Και γεννά ερωτήματα του πώς ο Haldane αν και φίλος του καθεστώτος-αλλά οπωσδήποτε επιστήμονας υψηλού κύρους και εντιμότητας, που την απέδειξε όταν κατήγγειλε ευθέως τον Λυσενκοϊσμό- μπόρεσε να προσυπογράψει μια τόσο χονδροειδή απόπειρα προπαγανδιστικής προβολής της σοβιετικής επιστήμης. Στα χρόνια που έχουν μεσολαβήσει τα ερωτήματα αυτά δεν έχουν απαντηθεί. Εικάζεται ωστόσο ότι είναι πιθανόν ο μεγάλος επιστήμονας να εξαπατήθηκε, προλογίζοντας μια ταινία που οι εμπνευστές της, του απέκρυψαν ή μετέβαλαν το περιεχόμενο της.

Δείτε λοιπόν το ενδιαφέρον ντοκουμέντο με την επισήμανση πως η σκηνή με τον σκύλο,  πραγματική ή σκηνοθετημένη, είναι ομολογουμένως σκληρή…

Η κυρία «με τας καμήλους»

Το έναυσμα για τη σύνταξη του άρθρου ήταν μια ταινία που είδαμε στο Youtube, με τον ελληνικό τίτλο «Διασχίζοντας την έρημο» (αγγλόφωνος τίτλος Tracks). Η ταινία που προβλήθηκε το 2013 παρουσιάζει την πραγματική ιστορία μιας νεαρής Αυστραλίδας, της  Robyn Davidson, η οποία αποφάσισε να διασχίσει την έρημο των 2.700 χιλιομέτρων που χωρίζει το Alice Springs, από τα παράλια της Αυστραλίας στον Ινδικό ωκεανό, έχοντας ως συντροφιά τις 4 καμήλες της, και τον σκύλο της.

Η επιχείρηση χρηματοδοτήθηκε από το National Geographic που επέβαλε, όπως θα διαπιστώσετε βλέποντας την ταινία, την περιστασιακή παρουσία ενός φωτορεπόρτερ προκειμένου να καταγράφει στιγμιότυπα της επικής περιπέτειας.

Ομολογούμε ότι ένας από τους λόγους που μας παρεκίνησε να την δούμε, εκτός από το ότι είναι πράγματι ενδιαφέρουσα, η προβαλλόμενη κόπια είναι ποιοτική και σε πολύ καλή απόδοση στα ελληνικά, ήταν ότι αγνοούσαμε πλήρως πως στην Αυστραλία υπάρχουν καμήλες.

Αναζητώντας σχετικές πληροφορίες βρήκαμε ότι στις αρχές του 19ου αιώνα έγινε εκτεταμένη εισαγωγή καμήλων, από την Αραβία, την Ινδία και το Αφγανιστάν, ως ζώων που θα μπορούσαν να συμβάλουν στις αντίξοες συνθήκες τις ερήμου, στις μεταφορές και στα βαρέα κατασκευαστικά έργα που απαιτούσε ο εποικισμός των Κεντρικών και Δυτικών περιοχών της ηπείρου. Μετά την έλευση όμως του κινητήρα εσωτερικής καύσης βαθμιαία εγκαταλείπονταν από τους ιδιοκτήτες τους, ώστε σήμερα, ελλείψει ανταγωνιστή, τα δύο είδη καμήλας (δρομάδες και βακτριανές) να συγκροτούν τον μεγαλύτερο ελεύθερο πληθυσμό καμήλων παγκοσμίως (750.000)!

Ο ανεξέλεγκτος αυτός πληθυσμός έχει καταστεί μια σημαντική περιβαλλοντική απειλή, διότι απομυζά τους φυσικούς πόρους (φυτά και νερό) κατά τη διάρκεια των ξηρών μηνών και καταστρέφει τις τεχνητές υποδομές (βρύσες, αντλιοστάσια, φράκτες), ώστε η Αυστραλιανή κυβέρνηση να έχει αναπτύξει προγράμματα για τον περιορισμό του.

Δείτε όμως την ταινία. Θα σας αρέσει.

Μια μονογραφία για τις Παραδεισίδες ή τα πτηνά του Παραδείσου.

Η μονογραφία για τις Παραδεισίδες, εκδόθηκε το 1873 από τον Daniel Giraud Elliot, Αμερικανό ζωολόγο και φυσιοδίφη, ο οποίος ταξείδεψε στην Ευρώπη και την Ασία για να καταγράψει και να ταξινομήσει ζωικά είδη, κυρίως πτηνά, που τα μελετούσε τόσο από τα δείγματα των συλλογών των μουσείων Φυσικής Ιστορίας, όσο και από επιτόπια έρευνα στο πεδίο.

Η αγάπη του συγγραφέα του για τη Φυσική Ιστορία τον ώθησε να εκδώσει εκτός από το βιβλίο αυτό μια σειρά έγχρωμων βιβλίων μεγάλου μεγέθους για τα πτηνά και τα θηλαστικά, που συνέγραψε ο ίδιος και φιλοτέχνησαν, κατά παραγγελία του, οι καλύτεροι εικονογράφοι της εποχής του. Το δαπανηρό αυτό βιβλίο, εξαιτίας του μεγάλου μεγέθους του, των έγχρωμων λιθογραφιών του και της ποιότητας εκτύπωσής του, χρηματοδοτήθηκε κατά ένα μεγάλο μέρος από τον ίδιο, αλλά και από τους συνδρομητές, στους οποίους συμπεριλαμβάνονταν βιβλιοθήκες επιστημονικών ινστιτούτων, όπως επίσης τραπεζίτες, βαρώνοι, κόμητες και δούκες.

Η συστηματική κατάταξη και οι ακριβείς περιγραφές των πτηνών που έκανε ο Elliot συνοδεύονται από 36 έγχρωμες λιθογραφίες τις οποίες επιμελήθηκαν οι Joseph Wolf και Joseph Smit, ενώ την εκτύπωση ανέλαβε ο φημισμένος λονδρέζικος εκδοτικός οίκος των αδελφών Μ.& Ν. Hanhart. 

Αξίζει να αναφερθεί ότι ο συγγραφέας αφιέρωσε το βιβλίο στον  Alfred Wallace γράφοντας:

Απολαύστε λοιπόν μερικές από τις 36 λιθογραφίες που έχουμε αναρτήσει και εστιάστε στους λαμπρούς, αλλά ρεαλιστικούς κυματιστούς χρωματισμούς του πτερώματος, που απέδωσε η μαστοριά των ζωγράφων και του τυπογράφου, και λάβετε υπόψη πως το έργο αυτό θεωρείται ως ένας από τους ιστορικούς σταθμούς της με τους οποίους η τέχνη της απεικόνισης της άγριας ζωής συνδέθηκε αναπόσπαστα με την επιστήμη.

H πρόσβαση στο σημαντικό αυτό έργο από εδώ.

Οι Γηγενείς Αμερικανοί ζωγράφοι

Στο τεύχος του National Geographic του Μαρτίου του 1955, την προσοχή μας τράβηξε ένας πίνακας στον οποίο το κεντρικό θέμα του, ένας φλεγόμενος λειμώνας, πλαισιωνόταν από εικόνες γηγενών Αμερικανών (Ινδιάνων) και ζώων (λύκοι και αντιλόπες) τα οποία προσπαθούσαν να διαφύγουν.

Το ενδιαφέρον μας έγινε ακόμη μεγαλύτερο όταν διαβάζοντας τη λεζάντα της εικόνας-που μας πληροφορούσε για τις εσκεμμένες φωτιές τις οποίες έβαζαν οι Ινδιάνοι στα εδάφη τους-θυμηθήκαμε πως ο αείμνηστος καθηγητής Νίκος Μάργαρης, συχνά αναφερόταν στην αξιοποίηση της ελεγχόμενης φωτιάς από τους γηγενείς Αμερικανούς, ως μεθόδου διαχείρισης των οικοσυστημάτων.

Και πράγματι οι διαφορετικές φυλές των Ινδιάνων έκαιγαν ανά τακτά χρονικά διαστήματα δάση, των εδαφών τους, ώστε να αποτραπεί η συσσώρευση ξερής οργανικής ύλης που θα καθιστούσε μια τυχαία πυρκαγιά καταστροφική, όπως επίσης και λιβάδια, προκειμένου να αυξήσουν τη βιοποικιλότητά τους από την οποία εξαρτάτο η επιβίωσή τους, εκμεταλλευόμενοι το φαινόμενο: επίδραση οριογραμμής, (οι πληθυσμοί και οι βιοκοινότητες που βρίσκονται στη μεσόφαση δύο γειτονικών ενδιαιτημάτων,  αλληλοεπηρεάζονται, ώστε να προκύψει αύξηση της βιοποικιλότητάς τους).

Η φωτιά στο λειμώνα – Μαύρη Αρκούδα Bosin της φυλής των Κομάντσι (1921-1980)

Ανασκαλεύοντας περαιτέρω το τεύχος του περιοδικού μας περίμενε μια δεύτερη έκπληξη. Ο πίνακας αυτός, αλλά και άλλοι που είχαν συμπεριληφθεί, ήταν δημιουργήματα μιας γενιάς Αμερικανών γηγενών καλλιτεχνών οι οποίοι είχαν εκπαιδευθεί σε ένα σχολείο  το οποίο ίδρυσε τη δεκαετία του 1930 στη Santa Fe, μια εμπνευσμένη δασκάλα καλλιτεχνικών,  η Dorothy Dunn, προκειμένου να συμβάλει στην καλλιέργεια της ινδιάνικης καλλιτεχνικής κληρονομιάς και να παράσχει ένα μέσο βιοπορισμού, στους τοπικούς καλλιτέχνες.

Όπως μπορείτε να διαπιστώσετε οι πίνακες, που αντλούν τα θέματά τους από την καθημερινότητα των ινδιάνικων φυλών όπως είχε διασωθεί στη συλλογική μνήμη τους, παρουσιάζουν έναν πολύχρωμο, χαρούμενο και αναπόσπαστα συνδεδεμένο με το φυσικό περιβάλλον του πολιτισμό. Όλες οι εικόνες υπακούουν σε μια τεχνοτροπία που έχει ονομαστεί επίπεδη, εξαιτίας της έλλειψης προοπτικής και σκιάσεων.

Κορίτσι των Ναβάχο με το πρόβατό του. Harrison Begay-O πολεμιστής που περπατά προς τον εχθρό του, της φυλής των Ναβάχο. (1917-2012)
Το κυνήγι του βίσωνα. Μa-Pe-Wi (1902-1973)
O χορός του καλαμποκιού. Pablita Velarde (1918-2006)
Λούσιμο των μαλλιών με σαμπουάν που έχει παρασκευαστεί από ρίζες γιούκα. Gerald Nailor, από τη φυλή των Ναβάχο (1917-1952)
Η οικογένεια αποφεύγει τον ανεμοστρόβιλο – Μαύρη Αρκούδα Bosin της φυλής των Κομάντσι (1921-1980)
Καθιστοί πολεμιστές. Steven Mopope, της φυλής των Kiowa, (1898-1974)