Το πουλί

To βιβλίο το «Πουλί» ήταν το πρώτο μέρος μιας τριλογίας (Το πουλί, το έντομο, η θάλασσα) με την οποία ο επιφανής Γάλλος ιστορικός Jules Michelet έκανε μια στροφή από το καθαυτό αντικείμενό του  στην ποιητική  περιγραφή της φύσης.  Το βιβλίο ο συγγραφέας το αφιέρωσε στη νεαρή σύζυγό του, γράφοντας τρυφερά:

Αφιερωμένο σε σένα, αυτό που πράγματι σου ανήκει· τρία βιβλία της θαλπωρής του τζακιού που ξεπήδησαν, ως  αποτέλεσμα της γλυκείας απογευματινής κουβέντας μας.

Σε αυτό το πολύ όμορφο βιβλίο, ο συγγραφέας δεν αποσκοπούσε να μάθει ο αναγνώστης πράγματα που μπορούσε να του διδάξει ένας φυσιοδίφης, ειδικός πάνω στην ορνιθολογία. Τον ενδιέφερε περισσότερο να του μεταδώσει την αγάπη για τη φύση, τη φύση της οποίας ο άνθρωπος αποτελεί μέρος. Με την έννοια αυτή το βιβλίο, συγκαταλέγεται σε αυτό που προανήγγειλαν, αφού πρωτοεκδόθηκε στα γαλλικά το 1855, την έλευση του Δαρβίνου του οποίου η Καταγωγή των ειδών, εκδόθηκε τέσσερα χρόνια αργότερα.

Το βιβλίο κοσμείται από μαγευτικές ξυλογραφίας, μπορντούρες, πρωτογράμματα και άλλα διακοσμητικά τα οποία φιλοτέχνησε ο Hector Giacomelli, Γάλλος χαράκτης, ζωγράφος και εικονογράφος που εξειδικευόταν στην αναπαράσταση των πτηνών.

Οι εικόνες που παρουσιάζουμε προέρχονται από την Αγγλική έκδοση του βιβλίου, η οποία είδε το φως της δημοσιότητας το 1868. Ο σύνδεσμος προς αυτήν είναι διαθέσιμος από εδώ.

Δείτε λοιπόν τις όμορφες εικόνες και αν επιθυμείτε περιηγηθείτε στην έκδοση του συνδέσμου.







Υγιεινή φυσιολογία- με ιδιαίτερη αναφορά στη χρήση αλκοολούχων ποτών και ναρκωτικών

Το βιβλίο: «Υγιεινή φυσιολογία-με ιδιαίτερη αναφορά στη χρήση αλκοολούχων ποτών και ναρκωτικών» εκδόθηκε το 1884 από τον εκδοτικό οίκο A. S. Barnes & company και συγγραφέας του ήταν ο Joel Dorman Steel, ένας Αμερικανός εκπαιδευτικός που συνέγραψε δεκάδες δημοφιλή σχολικά βιβλία για την Αμερικανική εκπαίδευση του 19ου αιώνα.

Τα βιβλία του, που κάλυπταν τα αντικείμενα Φυσικής, Χημείας, Φυσιολογίας, Ζωολογίας, Αστρονομίας, αλλά και Ιστορίας, ήταν δημοφιλή, λόγω του ελκυστικού τρόπου γραφής τους, της προσεκτικής επιλογής του περιεχομένου τους-που ήταν προσαρμοσμένο στις ανάγκες των μαθητών- αλλά και διότι το υλικό τους ήταν οργανωμένο, ώστε να παρέχει έναν κατατοπιστικό οδηγό διδασκαλίας για τον εκπαιδευτικό και μελέτης για τον μαθητή.

Ειδικά το βιβλίο που παρουσιάζουμε κοσμείται από πολύ όμορφες εικόνες, των οποίων ο εικονογράφος δεν κατονομάζεται. Ωστόσο το σημαντικό έργο του επιβίωσε καθώς, όπως μπορείτε να διαπιστώσετε πολλές από τις εικόνες του περιλαμβάνονταν στα κάποτε εγχειρίδια Ανθρωπολογίας που διδάσκονταν στην Ελληνική εκπαίδευση.

Παραθέτουμε λοιπόν τη διεύθυνση προς το βιβλίο αυτό (από εδώ), καθώς και μερικές χαρακτηριστικές εικόνες που ίσως αναγνωρίσετε. Παραθέτουμε όμως και ένα μικρό τμήμα του βιβλίου (σελ. 29) το οποίο αναφέρεται στον σκελετό· έχει το ενδιαφέρον του, διότι αντιπαραβάλει την αίσθηση του θανάτου που μας προκαλεί η θέα του σκελετού με τις απίστευτες λειτουργίες του ερειστικού συστήματος. Για δείτε πώς το γράφει:

Ο σκελετός είναι η εικόνα του θανάτου. Η δυσάρεστη μορφή του μάς απωθεί ενστικτωδώς. Θα δούμε, ωστόσο, πώς στηρίζει το σώμα και πώς τα δυσάρεστα στη θέα οστά μας βρίθουν από εξαιρετικά εργαλεία και επινοητικές κατασκευές.







Οι μύθοι του Λαφονταίν

Ένα από τα περισσότερο διαβασμένα έργα της Γαλλικής λογοτεχνίας είναι οι Μύθοι του Λαφονταίν. Στα 12 βιβλία που τους περιλαμβάνουν ο Γάλλος ποιητής αξιοποιώντας τους  αισώπειους μύθους-τους οποίους άντλησε από την αρχαιότερη πηγή τους, το έργο του Φαίδρου– αλλά και σύγχρονες πηγές, αφηγείται 243 ιστορίες. Όλες τους, γραμμένες έμμετρα,  αποτελούν αλληγορίες στις οποίες τα περιστατικά, οι περιπέτειες και τα παθήματα από τη ζωή ανθρωπόμορφων ζώων καταλήγουν σε ένα διδακτικό και ηθικό επιμύθιο.

Οι μύθοι του Λαφονταίν αξιώθηκαν πολλών επανεκδόσεων από τις πρώτες που δημοσιεύθηκαν τμηματικά μεταξύ των ετών 1668-1694. Από τις εκδόσεις αυτές παρουσιάζουμε την έκδοση του  1859, ξεχωρίζοντάς την, για τις πανέμορφες λιθογραφίες που φιλοτέχνησε σκιτσογράφος και γελοιογράφος Jean Ignace Isidore Gérard Grandville. Σε αυτές η έκτακτη δεξιοτεχνία του γελοιογράφου και του μυθοπλάστη, να αποδίδουν με λεπτότητα και χιούμορ, ανθρώπινα χαρακτηριστικά στους ήρωες των ιστοριών, συναντήθηκαν όσο σε λίγες από τις μεταγενέστερες εκδόσεις.

Η πρόσβαση στην όμορφη έκδοση από εδώ.

Ο λαγός και η χελώνα
Ο σκύλος και ο λύκος
Το βόδι και ο βάτραχος
Ο λύκος και το αρνί
Ο λύκος και ο πελαργός
Οι μύγες και το μέλι
Το λιοντάρι και η σκνίπα
Το λιοντάρι και ο ποντικός
Ο πετεινός και η αλεπού

 

Percy Smith

Η μακροφωτογραφία και η μικροκινηματογράφηση, αποτελούν σήμερα διαδεδομένες τεχνικές με τις οποίες ακόμη και ένας ερασιτέχνης φωτογράφος, οπλισμένος με μια σύγχρονη κάμερα και έναν ηλεκτρονικό υπολογιστή, μπορεί να δημιουργήσει εντυπωσιακές εικόνες που αποκαλύπτουν τα μυστικά του μικροσκοπικού φυσικού κόσμου.

Αυτά όμως που σήμερα θεωρούνται δεδομένα και κοινόχρηστα δεν θα είχαν υπάρξει, αν ένας πρωτοπόρος της μακροφωτογραφίας και της παραγωγής εκπαιδευτικών ταινιών δεν είχε θέσει τις βάσεις τους, εργαζόμενος υπομονετικά, στο χρονικό διάστημα που μεσολάβησε μεταξύ των δύο παγκοσμίων πολέμων.

Ονομαζόταν Percy Smith (1880-1945) και στον καιρό του δεν ήταν ένας αναγνωρισμένος φωτογράφος, πολύ περισσότερο ένας επιστήμονας. Όμως η αγάπη του για τον φυσικό κόσμο τον ωθούσε να επινοεί κινηματογραφικές διατάξεις και τεχνικές που θα του επέτρεπαν να τον συλλάβει και να τον παρουσιάσει στο κοινό του.

O Percy Smith ξεκίνησε την καριέρα του στις αρχές του 20ου αιώνα, ως υπάλληλος του Βρετανικού Υπουργείου Παιδείας επιφορτισμένος με τη λήψη φωτογραφιών του φυσικού κόσμου, για εκπαιδευτικούς σκοπούς.  Τότε ήταν που συνέλαβε και πραγμάτωσε την ιδέα της δημιουργίας εκπαιδευτικών ταινιών με θέματα από τον μικροσκοπικό κόσμο. Η ιδέα όμως που δεν συγκίνησε το Υπουργείο τράβηξε το ενδιαφέρον ενός παραγωγού ταινιών του Charles Urban που βλέποντας μια ταινία του Smith με μια μύγα, του δάνεισε μια κινηματογραφική μηχανή και δύο ρολά φιλμ των 35mm, λέγοντάς του: «Δείξε μου τι μπορείς να κάνεις«.

Το αποτέλεσμα της συνεργασίας τους ήταν περισσότερες από 50 ταινίες του φυσικού κόσμου. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει η ταινία: «Η γέννηση ενός άνθους«, ταινία στην οποία, πρώτη φορά χρησιμοποιήθηκε η τεχνική stop-motion, δηλαδή της καρέ-καρέ κινηματογράφησης. Οι ταινίες αυτές ήταν βουβές. Αυτό όμως κάθε άλλο παρά στεναχωρούσε τον δημιουργό τους που δήλωνε πως:

«Ο κόσμος θυσιάζει τώρα τα πάντα για την ταχύτητα, ενώ η ησυχία φαίνεται να θεωρείτε ως μια απεχθής κατάσταση, ώστε να λογοκρίνεται με κάθε μέσο που μπορεί η επιστήμη να επινοήσει».

Δείτε λοιπόν αυτό το μικρό φιλμ, αλλά και το φιλμ: «Μια ακροβατική μύγα»,  που αποτελούν  αντιπροσωπευτικά δείγματα της εργασίας ενός δημιουργού, για την οποία επιστήμονες και κινηματογραφιστές-όλο και περισσότερο- συμφωνούν πώς συνεισέφερε πολλά τόσο στην επιστήμη, όσο και στην τέχνη.

Μια αθέατη μητρόπολη

Πολλές από τις αναπαραστάσεις ή τις καταγραφές του φυσικού κόσμου έχουν αξία, όχι διότι μας μαθαίνουν κάτι που δεν γνωρίζουμε ήδη, αλλά διότι μας το συστήνουν εκ νέου, ώστε να αντιληφθούμε πτυχές που διέφευγαν της προσοχής μας.

Μια τέτοια καταγραφή είναι το φιλμ που παρουσιάζουμε. Στο φιλμ με τη χρήση οπτικού μικροσκοπίου και ενός iphone, έχει αποτυπωθεί μια αθέατη και πολυάσχολη μητρόπολη που ενώ γνωρίζουμε πως υπάρχει, συνήθως αγνοούμε. Η μητρόπολη αυτή, απίστευτα πολυπληθέστερη των δικών μας μητροπόλεων, είναι η μητρόπολη των μονοκύτταρων συγκατοίκων στις πόλεις μας.

Δείτε λοιπόν αυτό το εξαιρετικό φιλμ, διάρκειας 6 λεπτών που γύρισε ο Καναδός κινηματογραφιστής Evan Luchkow. Το φιλμ έχει γυριστεί από υλικό-προφανώς στάσιμα νερά- που έχει ληφθεί στους δρόμους του Βανκούβερ και έχει επενδυθεί με τους ήχους τους.

Δείτε το φιλμ, όχι διότι θα σας παρουσιάσει οργανισμούς που δεν γνωρίζετε. Αλίμονο, τα δινομαστιγωτά, τα διάτομα, η Euglena, τα χοανομαστιγοφόρα είναι πασίγνωστοι μικροοργανισμοί…

Δείτε το διότι είναι όμορφο-έχει βραβευθεί άλλωστε ως καλύτερο Πειραματικό Φιλμ στο Φεστιβάλ  UWpg Film Fest– και διότι μάς δείχνει πόσο αναπόσπαστα συνδεδεμένες με τον φυσικό κόσμο, είναι αυτά τα κορυφαία τεχνουργήματα του ανθρώπινου πολιτισμού, που είναι οι πόλεις μας.

Το φιλμ είναι προσβάσιμο από την ιστοσελίδα του Αeon, στη διεύθυνση:https://aeon.co/videos/meet-your-single-celled-neighbours-a-microbial-tour-of-a-metropolis

Τα εκπληκτικά σχέδια του Irving Geis

Αρκετά χρόνια πριν οι ισχυροί υπολογιστές και τα γραφιστικά προγράμματά τους παραγάγουν απεικονίσεις της πολύπλοκης στερεοδιάταξης των μακρομορίων, ένας καλλιτέχνης με σπουδές στην αρχιτεκτονική φιλοτέχνησε, συνεργαζόμενος με βιολόγους,  βιοχημικούς και χημικούς ερευνητές, μια εκπληκτική σειρά σχεδίων για τα μακρομόρια, που εξακολουθούν να εντυπωσιάζουν για την πιστότητα και την ομορφιά τους.

Ήταν ο Irving Geis ((1908-1997) ο Αμερικανός γραφίστας που με το έργο του, αποτυπωμένο σε βιβλία Βιοχημείας, όπως του Albert L. Lehninger, του Richard E. Dickerson και άρθρα που δημοσιεύθηκαν σε επιστημονικά περιοδικά, συνέβαλε ώστε να κατανοήσουμε τη δομή των πολυπλόκων βιομορίων.

Ο βιοχημικός Dickerson, στον οποίο οφείλουμε τη γνώση της δομής του Β-DNA και των αλληλεπιδράσεων μεταξύ του μορίου που φέρει τη γενετική πληροφορία και των πρωτεϊνών, έλεγε για τον Geis πως ιδιοφυΐα του, δεν βρισκόταν μόνο στην ακριβή απεικόνιση της δομής ενός μακρομορίου, αλλά και στην παρουσίασή του με έναν εικαστικό τρόπο ο οποίος παρείχε πληροφορίες και για το πώς το μόριο λειτουργεί.

Η πλέον διάσημη εικόνα του Gies είναι η κρυσταλλική δομή της μυοσφαιρίνης που δημοσιεύθηκε στο Scientific American το 1961. Για την ολοκλήρωση της απεικόνισης ο καλλιτέχνης χρειάστηκε ένα εξάμηνο, καθώς κάθε γραμμή της έχει σχεδιαστεί με το χέρι. (H εικόνα στην κεφαλίδα του άρθρου, παρουσιάζει ένα προσχέδιο της δομής της μυοσφαιρίνης, με το οποίο αποκαλύπτεται η συστηματική και επίπονη μικροδουλειά που έπρεπε να κάνει ο καλλιτέχνης για να αποδώσει τη μορφή του μορίου)

Παρουσιάζουμε λοιπόν αυτήν την εμβληματική, για την επιστημονική εικονογραφία, απεικόνιση της μυοσφαιρίνης μαζί με άλλες-που είναι σίγουρα γνωστές σας, ακόμη κι αν αγνοούσατε τον δημιουργό τους. Όλες τους επαληθεύουν γιατί δεκαετίες μετά τη δημιουργία τους, εξακολουθούν  να εκπλήττουν με μια ακρίβεια, που συναγωνίζεται αυτήν των σύγχρονων γραφιστικών προγραμμάτων.

Μυοσφαιρίνη-1961
Ριβονουκλεάση s
HbA

Continue reading «Τα εκπληκτικά σχέδια του Irving Geis»