Ένα λιγότερο γνωστό, αλλά εξίσου πρωτοπόρο βιβλίο του Κ. Δαρβίνου.

Το 1872, δηλαδή 13 χρόνια μετά τη δημοσίευση της «Καταγωγής των Ειδών διά της Φυσικής Επιλογής«, και ένα χρόνο μετά τη δημοσίευση της «Καταγωγής του Ανθρώπου και η Επιλογή σε σχέση με το Φύλο» ο Κάρολος Δαρβίνος εξέδωσε ένα βιβλίο με τίτλο: «Η έκφραση των συναισθημάτων στον Άνθρωπο και στα Ζώα«

Το βιβλίο αυτό, οπωσδήποτε λιγότερο διάσημο από τις δύο «Καταγωγές» του, είναι γνωστό ως το έργο του Δαρβίνου που συνέβαλε στη Ψυχολογία και στη θεμελίωση της μελέτης της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Λιγότερο όμως γνωστό είναι πως το βιβλίο αυτό συνεισέφερε και στον εικαστικό πολιτισμό μας, καθώς απετέλεσε ένα από τα πρώτα επιστημονικά βιβλία στα οποία έγινε χρήση φωτογραφιών!

Στα 3 πρώτα από τα 14 κεφάλαια του βιβλίου ο μεγάλος φυσιοδίφης προσδιορίζει τις «γενικές αρχές της έκφρασης». Στα υπόλοιπα, αφού παρουσιάσει τους τρόπους έκφρασης μιας ποικιλίας συναισθημάτων στα ζώα, όπως ο θυμός, ο τρόμος, με την εκφορά ήχων, την ανόρθωση των εξαρτημάτων του δέρματος τους (τριχώματος, πτερώματος κ.τ.λ.), το τράβηγμα των αυτιών τους προς τα πίσω, περνά στον άνθρωπο για να εξετάσει αντίστοιχες εκφράσεις, αλλά και περισσότερο «λεπτές» όπως αυτές που σχετίζονται με την συστολή, την αυτεπίγνωση, την σεμνότητα κ.ά. Στο τελευταίο κεφάλαιο του βιβλίου ο συγγραφέας, εξηγεί πώς οι εκφράσεις του ανθρώπου συνδέονται με την συναισθηματική κατάστασή του και αποκαλύπτει το κληρονομικό υπόβαθρό τους, αλλά και την εξελικτική σχέση τους με τις εκφράσεις των συναισθημάτων στα ζώα.

Αναφορικά με την εικονογράφηση του βιβλίου αξίζει να σημειωθεί πως ο Κάρολος Δαρβίνος ενδιαφερόταν να συμπεριλάβει εικόνες που αποτύπωναν με ακρίβεια τη φευγαλέα έκφραση των συναισθημάτων. Για το λόγο αυτό αφού επισκέφθηκε δεκάδες βιβλιοθήκες, εκθέσεις φωτογραφίας, και φωτογραφικά στούντιο της εποχής κατέληξε στη χρησιμοποίηση διαφορετικών πηγών.

Μια από αυτές ήταν ένα βιβλίο του  Γάλλου νευρολόγου Guillaume-Benjamin Duchenne που εκδόθηκε το 1862  με τίτλο «Μηχανισμός της Ανθρώπινης Φυσιογνωμίας«. Από το βιβλίο αυτό-στο οποίο ο Duchenne χαρτογράφησε τις εκφράσεις που έπαιρνε το ανθρώπινο πρόσωπο, μετά  την παροχή ρεύματος στους μυς του- ο Δαρβίνος άντλησε πολλές πληροφορίες, αλλά και αρκετές εικόνες, τις οποίες αξιοποίησε ως είχαν, ή με αφαίρεση των ηλεκτροδίων που υπήρχαν στην πρωτότυπη εκδοχή τους, αλλά και φροντίζοντας να μετατραπούν σε ξυλογραφίες, προκειμένου να μειωθεί το κόστος του βιβλίου.

Οι εικόνες 4, 5 και 6 προέρχονται από το βιβλίο του Duchenne, οι 1 και 3 ελήφθησαν από τον Rejlander, ενώ η 2 από τον Wallich.
Αριστερά η ξυλογραφία στο βιβλίο του Δαρβίνου και δεξιά η αρχική εικόνα του βιβλίου του Duchenne.

Η δεύτερη και σημαντικότερη πηγή, ήταν οι φωτογραφίες ενός εκκεντρικού φωτογράφου τέχνης, του Oscar Rejlander, τον οποίο ο Δαρβίνος προσέλαβε διότι πίστευε ότι μπορεί να αποδώσει με παραστατικότητα την έκφραση των ανθρώπινων συναισθημάτων που μελετούσε. Από τις 30 φωτογραφίες του βιβλίου οι 19 είναι δικές του.

Στην πρώτη εικόνα ένας άνδρας με έκφραση αηδίας, στη δεύτερη, η γυναίκα του Rejlander σε μια έκφραση απαξίωσης, στην τρίτη (μεγάλη δεξιά) ο ίδιος ο φωτογράφος σε μια έκφραση αγανάκτησης. Στις κάτω, ένας αγανακτισμένος νεαρός άνδρας και το κλάμα ενός μωρού.

Αν λοιπόν επιθυμείτε να δείτε το σύνολο των εικόνων του βιβλίου, αλλά και πρόσθετες πληροφορίες μπορείτε να επισκεφθείτε τις πηγές που αξιοποιήσαμε για τη σύνταξη του άρθρου:

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s