To Παγκόσμιο Λεξικό Φυσικής Ιστορίας

Το Παγκόσμιο Λεξικό Φυσικής Ιστορίας ήταν μια πολύτομη έκδοση που εκδόθηκε μεταξύ των χρόνων 1841-1849 από τον εκδοτικό οίκο Paris, A. Pilon et cie και περιελάμβανε ό,τι ήταν γνωστό κατά τον 19ο αιώνα για τον φυσικό κόσμο, ώστε να συγκαταλεχθεί ανάμεσα στα κορυφαία επιστημονικά επιτεύγματα της εποχής, αλλά και στις σημαντικότερες απόπειρες έγκυρης εκλαΐκευσης της επιστημονικής γνώσης.

Στους 13 τόμους ο επιμελητής της έκδοσης ο φυσιοδίφης του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας των Παρισίων, Charles Orbigny, είχε συμπεριλάβει άρθρα διακεκριμένων επιστημόνων της εποχής, όπως οι Arago, Audouin, Beaumont, Becquerel, Brébisson, Brongniart, Deshayes, Desmarest, Alcide d’Orbigny, Geoffroy-Saint-Hilaire, Jussieu, Lucas, Milne Edwards, Alexander von Humboldt και άμεσες αναφορές στο έργο προγενεστέρων, όπως οι  Buffon, Lamarck, Cuvier, Λινναίος.

Στις καινοτομίες που εισήγαγε το μνημειώδες αυτό έργο ήταν η ετυμολογία των συστηματικών ονομασιών των διαφόρων φυτικών και ζωικών ειδών, αλλά και των επιστημονικών όρων που περιείχε.

Το έργο κοσμήθηκε από περισσότερες από 300 λιθογραφίες στις οποίες εικονογραφήθηκαν με ρεαλισμό, ακρίβεια και ζωντάνια τα περιλαμβανόμενα είδη.  Η ακρίβεια και η ομορφιά της εικονογράφησης, που εκτός από επιστημονικούς σκοπούς αποσκοπούσε και στη διάδοση του ενδιαφέροντος για τον φυσικό κόσμο, κατέστησε το έργο ως  ένα από τα διαχρονικώς κορυφαία δείγματα επιστημονικής εικονογράφησης.

Παρουσιάζουμε λοιπόν μερικές από τις λιθογραφίες του πολύτομου έργου, καθώς και τον σύνδεσμο που θα σας οδηγήσει σε αυτό, από εδώ.











Edward Lear‎ ένας ιδιόρρυθμος συγγραφέας και ζωγράφος

Ο Edward Lear‎ (1812-1888) ήταν ένας ιδιόρρυθμος Άγγλος συγγραφέας και ζωγράφος  που άφησε πίσω του ένα σημαντικό έργο από ακουαρέλες και σχέδια με πενάκι που απεικονίζουν με ακρίβεια τοπία και ζώα. Ανάμεσα σε αυτές ξεχωρίζουν οι ακουαρέλες που περιέχονται στο βιβλίο του Illustrations of the Family of Psittacidae, or Parrots το οποίο εξέδωσε σε ηλικία μόλις 20 ετών, στο πλαίσιο της συνεργασίας του με το Βρετανικό Μουσείο.

Ο Lear, όμως ήταν πρωτοπόρος και σε έναν άλλον τομέα. Αυτός και ο σύγχρονός του Lewis Carroll, ο γνωστότατος συγγραφέας της Αλίκης στη Χώρα των Θαυμάτων, ήταν οι κύριοι εκπρόσωποι της λογοτεχνίας του παράδοξου, δηλαδή της λογοτεχνίας που οι ιστορίες της αναμειγνύουν στοιχεία του πραγματικού με στοιχεία του παράδοξου, ώστε να υπονομεύσουν, με χιουμοριστικό συνήθως τρόπο, την γλώσσα και τις συμβάσεις της.

Το πλέον γνωστό έργο του Lear ήταν το Βιβλίο των παραδοξολογημάτων, μια συλλογή ποιημάτων με παιγνιώδη διάθεση στα οποία οι αναγνώστες και οι κριτικοί, ματαίως αναζητούσαν κάποιο κρυφό νόημα, αφού ο ίδιος ο συγγραφέας είχε διευκρινίσει πως το βιβλίο είχε συνταχθεί, ώστε να μην επιδέχεται τέτοιες ερμηνείες.

Η αγάπη όμως για το παράδοξο ώθησε τον Lear να εκδώσει την Παράδοξη Βοτανική του, στην οποία χρησιμοποιώντας το διωνυμικό σύστημα του Λινναίου, κατέταξε εντελώς δικής του επινοήσεως φυτά, τα οποία ζωγράφισε με παιγνιώδη διάθεση και χαρακτηριστικά απλές γραμμές.

Δείτε λοιπόν μερικές από τις εικόνες από τα δύο βιβλία και λάβετε υπόψη πως ο δημιουργός τους είχε επισκεφθεί την Ελλάδα, έζησε στην Κέρκυρα και έγραφε το όνομά του στα Ελληνικά, ως Ἐδουάρδος Λῦαρ.



Continue reading «Edward Lear‎ ένας ιδιόρρυθμος συγγραφέας και ζωγράφος»

Τα φυτά και οι διακοσμητικές εφαρμογές τους

«Τα φυτά και οι διακοσμητικές εφαρμογές τους» είναι ένα εμβληματικό έργο του κινήματος της Art Nouveau που εκδόθηκε το 1896 στο Παρίσι από τον εκδοτικό οίκο Lévy, Ε. Το έργο που φιλοτεχνήθηκε υπό την επίβλεψη του Eugène Samuel Grasset, ενός Γαλλο-ελβετού διακοσμητικού καλλιτέχνη, από τους δημοφιλέστερους της Belle Époque, και περιλαμβάνει 72 χρωμολιθογραφίες μαθητών του (Maurice Pillard Verneuil, Juliette Milesi, Emma Hervegh, Georges Bourgeot, κ.ά.), αποσκοπούσε στην ανάδειξη των διαφορετικών τρόπων με τους οποίους οι φυτικές μορφές μπορούν να εμπνεύσουν την διακοσμητική και γραφιστική τέχνη.

Για τον λόγο αυτόν οι περισσότερες από τις λιθογραφίες απεικονίζουν κάθε φυτό, όπως περίπου συναντιέται στη φύση, αλλά και με πρόσθετα παραδείγματα αξιοποίησης της μορφής του στην παραγωγή διακοσμητικών σχημάτων. Η φρεσκάδα, η χαρακτηριστική απλότητα των γραμμών και η χάρη των λιθογραφιών αυτών, η επηρεασμένη από την γιαπωνέζικη ζωγραφική, κατέστησαν το έργο αυτό δημοφιλές και αντικείμενο εντατικής μελέτης στις αρχιτεκτονικές σχολές, αλλά και στις σχολές βιομηχανικού σχεδιασμού της εποχής.

Δείτε λοιπόν μερικές από τις όμορφες λιθογραφίες του τόμου, που μπορείτε να τον δείτε, από εδώ και αν αγαπάτε επισκεφθείτε τον μητρικό ιστότοπο από εδώ, για να δείτε πώς η θεωρία της Εξέλιξης επηρέασε το συγκεκριμένο καλλιτεχνικό κίνημα.


Continue reading «Τα φυτά και οι διακοσμητικές εφαρμογές τους»

H τέχνη της απεικόνισης των ζώων

Η τέχνη της απεικόνισης των ζώων είναι ένα βιβλίο που εκδόθηκε το 1912 από τον εκδοτικό οίκο F. Warne στο Λονδίνο. Το βιβλίο περιέχει 50 μελέτες της άγριας ζωής που φιλοτέχνησε ο Friedrich Wilhelm Kuhnertένας σπουδαίος Γερμανός ζωγράφος, εικονογράφος και συγγραφέας,  o oποίος ειδικευόταν στην απεικόνιση της άγριας ζωής.

O Kuhnert σε αντίθεση με τους συγχρόνους του καλλιτέχνες δεν ζωγράφιζε τα ζώα επισκεπτόμενος ζωολογικούς κήπους, αλλά στο φυσικό περιβάλλον τους, διότι ενδιαφερόταν τα έργα του (ακουαρέλες, ελαιογραφίες, χαρακτική) να αποσπούν και να αναδεικνύουν, τις συνήθειες των ζώων, τον αγώνα τους για την επιβίωση και ό,τι γενικά θεωρούσε ως «ουσία της άγριας ζωής» ιδιαίτερα μάλιστα στην Αφρικανική Ήπειρο, την οποία λάτρευε.

Το αγαπημένο θέμα του ήταν ο Αφρικανικός λέοντας τον οποίο έχει απαθανατίσει σε πολλούς πίνακές του, ενώ το πιο δυνατό σημείο της δεξιοτεχνίας του, θεωρείται η απόδοση των αποχρώσεων στο τρίχωμα και στο πτέρωμα των ζώων, καθώς και η ικανότητά του να δημιουργεί ένα σκηνικό άγριας ζωής που μάγευε τον θεατή των έργων του.

 Οι εκπληκτικοί πίνακες του έργου συνοδεύονται από κείμενο για κάθε ένα από τα απεικονιζόμενα ζώα, το οποίο συνέταξε ο Richard Lydekker  ένας φημισμένος στην εποχή του φυσιοδίφης και συγγραφέας δεκάδων βιβλίων Φυσικής Ιστορίας.

Δείτε λοιπόν μερικές από τις όμορφες εικόνες του βιβλίου, που μπορείτε να το δείτε και να το κατεβάσετε από εδώ.


Continue reading «H τέχνη της απεικόνισης των ζώων»

Οι περιπέτειες ενός κόκκου σκόνης

Το 1922 ο Hallam Hawksworth-ψευδώνυμο του εκδότη εφημερίδων και καθηγητή Francis Blake Atkinson-εξέδωσε στον εκδοτικό οίκο Charles Scribner’s and sons ένα βιβλίο που έφερε τον τίτλο: Οι περιπέτειες ενός κόκκου σκόνης.

Το βιβλίο χρησιμοποιώντας με πολύ ευφάνταστο τρόπο ένα μείγμα λαϊκών παραμυθιών, δεδομένων που είχαν αντληθεί από την επιστήμη της εποχής και εικόνων, επιχειρούσε να μυήσει τους νεαρούς αναγνώστες στα θαύματα του φυσικού κόσμου, δίνοντας φωνή και υπόσταση σε καθένα από αντικείμενα που διερευνούσε, κυρίως όμως στον αφηγητή του, που δεν είναι άλλος από ένας κόκκος σκόνης.

Έτσι στον πρόλογό του βιβλίου του ο συγγραφέας αφήνει τον αφηγητή του να αυτοπαρουσιαστεί λέγοντας:

«Δεν θέλω να πιστέψετε πως είμαι καυχησιάρης. Πιστεύω όμως πως είμαι ένας από τους μεγαλύτερους ταξιδιώτες που υπήρξαν ποτέ. Κι αν κάποιος, ζωντανός ή νεκρός, έχει επισκεφθεί από περισσότερα μέρη απ’ όσα επισκέφθηκα εγώ, θα ήθελα παρακαλώ να μου το πείτε. Και τα λέω αυτά, όχι μόνο διότι βρέθηκα σε όλους τους τόπους και έλαβα μέρος σε όλες τις διαδικασίες που περιγράφονται στο βιβλίο αυτό. Όχι δεν θέλω να πω αυτό. Θέλω όμως να σας παρακαλέσω να θυμηθείτε πόσο ζει ένας κόκκος σκόνης και επίσης να αναλογιστείτε με πόσους άλλους κόκκους σκόνης, πολύπειρους ταξιδευτές όπως ο ίδιος, συναντήθηκε και αναμίχθηκε στο διάβα της ζωής του«.

και καταλήγει με την παράθεση ενός συγκινητικού δίστιχου του Πέρση μαθηματικού, αστρονόμου, φιλοσόφου και ποιητή του 11ου αιώνα, Ομάρ Καγιάμ στο οποίο λέει:

Η ίδια η σκόνη που στροβιλίζεται κατά μήκος του δρόμου κάποτε ψιθύρισε στην αγάπη της πως η ζωή είναι γλυκιά.

Δείτε λοιπόν μερικές αντιπροσωπευτικές εικόνες του βιβλίου αυτού και ευχηθείτε, όπως συντάκτης των γραμμών αυτών, κάποτε το βιβλίο αυτό να το δούμε μεταφρασμένο και στη γλώσσα μας. O σύνδεσμος προς το εξαιρετικό βιβλίο από εδώ.


Continue reading «Οι περιπέτειες ενός κόκκου σκόνης»

Ιστορίες…Φυσικής Ιστορίας

Από τις αναζητήσεις μας στο διαδίκτυο συχνά πέφτουμε πάνω σε εκδόσεις, ξένων εκδοτικών οίκων με τις οποίες οι μαθητές των μικρότερων σχολικών βαθμίδων, κυρίως, γνωρίζουν τα ζώα και τα φυτά της πατρίδας τους.

Τότε είναι που θυμόμαστε τα δικά μας  χρόνια στο δημοτικό με τα βιβλία Φυσικής Ιστορίας, αλλά και τα Αναγνωστικά  που παρουσίαζαν τα ζώα και τα φυτά της Ελλάδας, είτε αποτελούσαν μέρος του φυσικού περιβάλλοντός της, είτε είχαν ενδιαφέρον για την αγροτική οικονομία της εποχής.

Τότε όμως είναι που αναρωτιόμαστε, αν κάποτε επιχειρηθεί στην Ελληνική εκπαίδευση μια επιβεβλημένη «οπισθοδρομική» καινοτομία, που θα καταστήσει ικανά τα Ελληνόπουλα να γνωρίζουν, εκτός από το Κεντρικό Δόγμα της Βιολογίας και την αντιγραφή του DNA, και το θυμάρι, και το βαμβάκι, και την ελιά, και την κουκουβάγια, και το κοράκι και τον πελαργό, όλους δηλαδή τους συγκατοίκους τους, σε αυτήν την γωνιά του κόσμου.

Διακρίνουμε ήδη το χαμόγελο που σχηματίζεται στα χείλη μερικών επισκεπτών της σελίδας, που θα σκεφτούν ότι την υποκινεί η νοσταλγία. Μπορεί να μην έχουν άδικο, ίσως όμως, για άλλους λόγους από αυτούς που σκέφτονται. Πράγματι υπάρχει νοσταλγία, όχι όμως για το κομμάτι του παρελθόντος που ωραιοποιείται απλώς και μόνο διότι ανακαλεί την παιδική ηλικία.  Αλλά για το κομμάτι του παρελθόντος που εγκαταλείφθηκε, παρά το ότι οι λύσεις που παρείχε «δούλευαν», και όπως φαίνεται θα μπορούσαν να «δουλεύουν» ακόμη.

Μετά ταύτα λοιπόν, είναι ώρα να παρουσιάσουμε το όμορφο βιβλίο που μας οδήγησε σε αυτές τις σκέψεις. To βιβλίο φέρει τον τίτλο:  «Paths to Conservation» εκδόθηκε το 1937 στις ΗΠΑ, από τον εκδοτικό οίκο: D.C. Heath and company και συγγραφέας του ήταν ο James. S. Tippett, σύμβουλος προγραμμάτων σπουδών στα σχολεία της Νότιας Καρολίνας.

Το βιβλίο παρουσιάζει τα ζώα και τα φυτά των ΗΠΑ, αφιερώνοντας ειδικό κεφάλαιο σε όσα έχουν εξαλειφθεί, αλλά και σε όσα αντιμετωπίζουν τον κίνδυνο της εξάλειψης, ενώ σε κάθε κεφάλαιο περιέχεται μια παράγραφος που τιτλοφορείται: Μερικά πράγματα που μπορούμε να κάνουμε. Σε αυτήν ο νεαρός αναγνώστης καθοδηγείται να φέρει σε πέρας μερικές ενέργειες, που σχετίζονται με τα παρουσιαζόμενα ζώα και φυτά, στο πεδίο ή στο σπίτι του.

Το βιβλίο κοσμείται από όμορφες λιθογραφίες μη αναφερόμενου καλλιτέχνη. 
Continue reading «Ιστορίες…Φυσικής Ιστορίας»